Obodo ndị Phoenician. Ụda obodo obodo Phoenician. Finisia n'oge ochie

Ancient History jupụtara na-akpali ajụjụ, na ọbụna egwuregwu mgbagwoju anya. O yikarịrị ka anyị agaghị ama ma ọlị otú ọtụtụ obodo ndị a na-enweghị ike isi mụọ, ndị agbata obi ha gweriri ha, ike ma nwee ọganihu na agha na usoro akụ na ụba. Ma ufodu n'ime ndi mmadu gbaliri "iga n'ime mmadu". Mgbe ụfọdụ, ịda mbà ma ọ bụ ike ọgwụgwụ nke ndị agbata obi dị ike nyere aka.

Ndị dị otú ahụ bụ ndị Kass, ozugbo ha si n'òtù ugwu ndị nkịtị na-eme ihe, n'oge ahụ bụ ndị Phoenician, nke a na-eri n'okpuru ndị Ijipt. Ma ihe niile agwụla, Ijipt wee malite ịkụda mmụọ. N'oge na-adịghị anya, obodo abụọ nke ndị Phoenician, na ndị ha niile, malitere ịmalite ngwa ngwa ma nwee ọganihu.

Ole ndị ka ha bụ?

Ndị omenala kọwara ndị a dị ka ndị a: "Ha bụ ndị dị ịtụnanya, ọ dịkwa mfe iji jikwa udo na agha. Ha chepụtara ihe ha dere, nweta mmeri ndị a na-enwetụbeghị ụdị ya na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ochichi obodo na igodo. Ndị Finishia bụ ndị ahịa Chineke. "

N'ịmara ihe ọmụma nke ndị ọkà mmụta banyere oge a na-akọwa, anyị nwere ike iche n'echiche nke ndị a. Dika otutu ndi nke oge ahu, ha adighi iche na akwukwo di egwu. Ụmụ nwoke anaghị adịkarị karịa 1.63 mita, ụmụ nwanyị - 1.57 mita. Ikpe ikpe site fọdụrụ oyiyi, ndị dị warara, ubé elongated ihu, almond ekara anya, mgbakọ ntutu na a obere, ogologo imi.

Ejiji ndị Phoenician dị ọcha ma maa mma. Ya mere, ndị Ijipt dere na n'ime ìgwè ụmụ amaala nke ụja ahụ, ndị mba ọzọ a dịpụrụ adịpụ, dị ka "nkwụnye mmiri na anụ ọhịa". Ndị ikom na ndị inyom nọ na Finishia kwadokwara ezi mma ndị e ji ọlaọcha na nkume dị oké ọnụ ahịa mee.

Nkọwa Phoenician Atumatu

Ozugbo Egypt malitere ịhapụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na agha, Taya, Saịdọn, Bibl, Arvad na ụfọdụ iwu ndị ọzọ na-ekwupụta ozugbo ha onwe ha. Na nke a, enweghi ihe ijuanya. Eziokwu ahụ bụ na ọ bụghị naanị obodo ndị Phoenician, ma ndị ọzọ niile nnukwu obodo n'oge ahụ bụ n'ezie kwurula kwuo.

Ọtụtụ mgbe, eze nwere "onwe", okwukwe nke ya na ndị ụkọchukwu ya, ndị agha ya, na ndị ọrụ aka ya. Anyị enweghị ike ikwu maka ndị ọrụ ugbo! Ihe ha masịrị ha bụ na ha na-atụ ụtụ isi nanị n'otu akpa, kama na ọtụtụ. N'iburu echiche a, Taya bịara ngwa ngwa karịa ndị ọzọ. Obodo ahụ malitere ngwa ngwa kpam kpam, ọ bụ ezie na ọ bụ ruo oge ụfọdụ ka ọ nọ n'okpuru Sidon.

Elu nke Taya

N'oge ahụ, nke mbụ n'etiti ndị otu ya bụ obodo a, mana oge ya bịara ngwa ngwa. Oké egwu nke "ndị dị iche iche nke oké osimiri" ahapụghị otu nnukwu nkume a tụrụ n'elu nkume, mgbe nke ahụ gasịrị, obodo ndị Phoenician malitere ige ntị n'echiche Taya. Ndị nke ikpeazụ n'oge ahụ eruola ogo ya. Ọ bụ Eze Hiram nke Mbụ nọzi n'ocheeze ahụ.

N'ọtụtụ ebe, e nwere ihe àmà na-egosi na ya na nnukwu oge Sọlọmọn, eze ndị Juu (ihe dika 950 BC). Hiram malitere ihe ndị ọ rụzuru site n'inwe nnukwu mgbidi gburugburu obodo ahụ, na-agbanyeghị okpukpu abụọ n'ókèala ya. The tsar nwere obi ụtọ: n'oge na-adịghị anya, ndị na-egwuputa ya chọtara mmiri dị mma na mmiri ọhụrụ n'ebe ndị a, nke mere na Taya ghọrọ ebe siri ike. A ma ihe ndị Phoenician rụzuru n'oge ahụ na azụmahịa nke mmiri.

N'ihi usoro echiche mmiri na-eche echiche nke ọma na ịmepụta ozuzu, ha nwere ike inye ha nri. N'oge ahụ ọ bụ ọganihu dị ịrịba ama na mmepe nke steeti.

Ụdị nke Carthage

Ọ bụghị ihe mgbagwoju anya, n'obodo ahụ n'oge na-adịghị anya, ọ kwadoro mmekọrịta siri ike na ndị agbata obi ya niile. Ma eleghị anya, ọ bụ Hiram bụ onye malitere ịchị mba Tunisia nke oge a. Nkwenye a dabeere n'eziokwu ahụ na ndị nketa ya na-etinye Carthage n'ebe ahụ, ọ bụkwa na ebe ahụ ka ha maara nke ọma, ebe ọ bụ na ndị na-ewu ụlọ ahụ họọrọ ebe kachasị mma maka iwu ọhụrụ. A tọrọ ntọala ụfọdụ nke ndị Phoenician, ihe ọmụma nke na-erubeghị n'oge anyị.

Omenala kwuru na akara ngosi ya mere na 814 BC. E N'oge na-adịghị anya, ndị Phoenician rụrụ ọrụ na Mesopotemia na ndị bi na ndagwurugwu Nile. Tụkwasị na nke ahụ, ha ji nwayọọ nwayọọ guzosie ike na mpaghara ndị ahụ ọ ga-ekwe omume ịchịkwa ụzọ na Mediterranean. Ihe ndị a nile mere ka eziokwu ahụ bụ na site n'obodo niile dị na steeti a, Carthage nọgidere na-adị mkpa maka ogologo oge. Akụkọ mere ka anyị nweta ozi banyere Hannibal dị ebube na ọgụ ya na Rom.

Gịnị bụ ihe ndabere maka akụnụba nke atumatu?

Iji dọta ndị ọhụrụ (ndị agha, karịsịa), ndị eze obodo ahụ nwere mmasị maka ọrụ kwesịrị ntụkwasị obi nke ala ahụ. N'obodo ime obodo, e nwekwara ihe onwunwe ala, nke e kesara n'etiti ndị òtù ya dabere na uru na mmetụta nke otu onye. Otú ọ dị, n'oge ahụ, ọrụ aka ya n'onwe ya mere Fenicia, ma ọ bụ ntakịrị ihe na-emetụta uru ahịa.

Ebee ka ego ndị Finishia nwere, na-emepụta ego ndị dị oké ọnụ ahịa n'ugwu Lebanọn. Ke adianade do, e nwere ọtụtụ osisi ndị bara uru na-eto eto, osisi nke ngwa ngwa ghọrọ ihe mbupụ kasị mkpa. Ndị ahịa ndị ọzọ nwere mmasị na ajị nke Phoenician, nke a na-ese na-acha odo odo, nke ndị ọkà mmụta sayensị nke Taya maara nanị ihe nzuzo ya. Kemgbe narị afọ nke VIII - VII. BC. E Ịba ụba dị mkpa bụ mmepụta nke igwe-edozi a nụchara anụcha na nke a nụchara anụcha, nke na-enwekwa nnukwu ọchịchọ sitere n'aka ndị ahịa ala ọzọ.

Mmeba nke ahia ahia ahia

Mgbe Ijipt mesịrị mebisịa, Taịa na obodo ndị ọzọ malitere ịba ụba na ọnụ ọgụgụ dị ịtụnanya. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ógbè nile nke ndị Phoenician gbasaa ọsọ ọsọ, ọtụtụ n'ime ha mesịrị ghọọ mba ndị nweere onwe ha. Ha ngwa ngwa weghaara ọwa ahịa niile nke ndị Ijipt, usoro mmebawanye na-aga ọbụna ngwa ngwa.

Kedu ihe ahia Phoenicians?

A ghagh ighota na na oge ochie, Finishia abaghi uba nke oma n'ihi ire ahia ndi emeputara n'ókèala ya. Nke mbụ, ọdịmma ya ruru n'ihi nlọghachi nke ngwaahịa dị oké ọnụ ahịa na ngwaahịa ndị na - adịghị adị (ọla, karịsịa). Tụkwasị na nke ahụ, ndị bi na mba a abụghị nanị ndị ọrụ ụgbọ mmiri mara mma, kamakwa ndị na-eme ihe ike. A na-ahapụkarị ihe nkwata ahụ n'obodo ndị dị na Phoenicia, bụ nke "ndị nwe ụlọ" oge ochie natara ezigbo jackpot.

N'icheta na ndị Phoenicians bụ ndị na-eme njem n'ụgbọ mmiri site na ịmụ nwa, mba ndị agbata obi adịghị anwa ịkwatu ha, ebe ụsọ mmiri nke steeti nwere ike inye ọtụtụ ndị nsogbu ahụ ọtụtụ nsogbu. N'otu oge ahụ, "ebube" nke ndị a bụ nke na ọbụna ndị iro kachasị njọ nwere ike ichefu esemokwu ha n'oge ahụ ka ha na-ejikọta otu ụgbọ mmiri ha abụọ ọnụ. Ndị Phoenician maara banyere nke a, n'ihi ya kwa, ha adịghị eme ihere iji mee ụgbọ mmiri na-asọ oyi na-adakwasị n'ógbè ndị dị n'ụsọ oké osimiri, na-ewepụ ndị mmadụ bi na ha n'agha.

Ọ bụghị ihe mgbagwoju anya, otu n'ime isi isiokwu nke ego nke ahia ụgbọ mmiri nke otu Taya bụ ndị ohu. E nwere ihe ọmụma na oge ochie Penicia bụ otu n'ime ọnọdụ ndị ahụ pụrụ iche nke ndị eze nke polis nwere ike inye ego ụmụ amaala nkịtị. Emere nke a abụghị n'ihi na ọ bụ n'ihi na ị na-eme njem, ma maka nzube nke ịzụlite "azụmahịa": onye natara ego site na steeti, nke naanị ụgbọ mmiri na ebuka nke ngwongwo nwere ike ịzụta nke mbụ. Nkwa nke iguzosi ike n'ihe bụ ezinụlọ nke "ndị nwere onyinye". N'ikwu ya n'ụzọ dị mfe, ọ bụghị maka ọdịmma nke ụmụ amaala ịghọ aghụghọ ego.

Ụzọ nke ala ndị Phoenicians mastered adịghị arụrịta ụka. Mana ihe gbanwere na narị afọ iri abụọ BC. Er, mgbe ndị mmadụ nwere ike ịghaị kamel. Ndị ahịa nke ọkụ ahụ anaghị echefu ohere dị otú ahụ pụrụ iche, n'ihi ya kwa mmepe nke otu Syria malitere ozugbo.

Ụfọdụ nkọwa

Otu nwere ike iche na n'oge ochie, Finishia bụ alaka nke paradaịs n'elu ala, ebe ụmụ amaala a na-akwụghị ụgwọ na-enweghị ike ịzụ ahịa ma nweta ego. Ihe niile adịghị mfe. Ee, na-emepe emepe azụmaahịa na-eweta nnukwu ego na steeti, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ onye nweere onwe ya nwere ike imeghe azụmahịa ya.

Ma ọnụ ọgụgụ dị ịrịba ama nke ndị ohu, n'enweghị nke azụmahịa Phoenician apụghị ịrụ ọrụ, ọnụ ọgụgụ na-arịwanye elu nke ndị ji ụgwọ na-enweghị atụ na ndị nnọchianya nke ezinụlọ ndị akụ na ụba jiri nwayọọ nwayọọ ghọọ ezigbo bombu, nke Phoenician oge ochie "gbawara."

Ahịa ohu na klas na-agba mgba

Na oge ochie, mba a nwere ebube dị njọ, nke bilitere kpọmkwem n'ihi ọdịda nke ndị ya na ahia ohu. A na-ere ya na mba ndị ọzọ, ma ndị Phoenician oge ochie nọ na mkpa dị mkpa nke ndị a: ụlọ ọrụ nzụlite na ụgbọ mmiri ndị na-ewu ụgbọ mmiri, ebe obibi na ubi vaịn, ọkpụkpọ okporo ụzọ na ịzụ atụrụ ... Na nkenke, n'enweghị ịgba ohu, ụba akụ na ụba ga-abịa ozugbo Ọgwụgwụ.

Ihe niile rụzuru nke ndị Finishia, karịsịa na ngalaba nke iwu ụlọ elu na nnukwu ụlọ nsọ, dabeere na ọrụ nke ndị ohu. Otú ọ dị, nke a nwere akụkụ nke ọzọ, nke na-abụkarị ihe na-adọrọ adọrọ na ọbụna ndị nwụrụ anwụ nke "ụwa".

Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị ọgbọ nile na-agba akaebe na a na-enwe ọgba aghara na-arịwanye elu mgbe nile na mba. N'ihi ya, ndị Gris dere ugboro ugboro banyere oké nnupụisi ohu ahụ na Taya, bụ nke ọtụtụ puku ụmụ amaala dara ogbenye sonyeere. A na-ekwu na onye ndú nke ọgba aghara ahụ bụ Abdstratus (Starathon). O juru anya, mana oke mkpochapụ ahụ, nke mere n'agbata narị afọ nke itoolu BC, kwụsịrị kpamkpam mmeri nke ndị ohu.

Ndị Gris na-akọ akụkọ ihe mere eme na-agba akaebe na a na-ekpochapụ ndị niile "klas" ndị a ma ama, ụmụ nwanyị na-ekesa n'etiti ndị nnọchianya nke ndị na-enupụ isi bụ ndị bi na Taya. Obodo ahụ zuru oke ruo ogologo oge.

Mmebi iwu nke iwu ụlọ na nwayọọ nwayọọ

N'ozuzu, na ihe Grik nke akụkọ ihe mere eme, ọ fọrọ nke nta ka ọ kọọrọ akụkọ banyere ihe omimi "Phoenician misfortunes." Ọ nwere ike ịbụ nzaghachi niile nke ọgba aghara ohu nke na-ekpochapụ n'obodo niile, gụnyere nnukwu Carthage. Otú ọ dị, History, amụtaghị ihe ọ bụla nye ndị na-achị achị. Enweghi ike ime ka ndi ohu mara anya, ala adighi echekwa "uzo di iche iche" ya na oru ha.

Ihe a nile mechara buru eziokwu na akụkọ ihe mere eme nke ndị Phoenician dara ụfụ, na mgbe nnukwu ọnọdụ ahụ, nke na-ada mbà site na esemokwu mgbe niile na ọgba aghara n'ime ụlọ, ndị agbata obi gbara ọkpụrụkpụ gbapụrụ.

N'agbanyeghị nke a, ndị niile dịkọrọ ndụ na-ekwu okwu banyere ha na ihe ijuanya. Ndị Gris na ndị Rom tụrụ anya na ndị Finishị, bụ ndị map ụwa ya kasị mara na oge ahụ, na-enwe ike imeri ọtụtụ mba, enweghị ike ịhazi ma ọ dịkarịa ala ụdị ụdị nke obodo ahụ. "Site na ịchị ụwa, ha apụghị inye iwu n'ụlọ ha," ka ha kwuru banyere ndị a. Ndị ahịa, ndị njem na ndị njem na-adọrọ adọrọ na njem, ha ghọrọ ndị mbụ n'ime akụkọ ihe mere eme nke ihe a kpọrọ mmadụ bụ ndị kere Alaeze ha abụghị ọkụ na mma agha, ma na nkwenye, aghụghọ, ọgụgụ isi na ọlaedo.

Ọganihu ọhụrụ nke Saịdọn

N'ihi ya, n'ihi na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, njigide na ọgba aghara nke ndị ohu, Taya na-efunahụ ihe dị mkpa na njedebe. "Mgbagwoju anya nke gọọmenti" na-eme ngwa ngwa (na njedebe nke narị afọ nke itoolu BC) nke e weghachitere n'oge ahụ Sidon (obodo dị ugbu a nke Sayda na Lebanon). N'afọ ndị ahụ, iwu a weghachiri uru efu, nweta nnukwu ụgbọ mmiri na ndị agha, ya mere ọ nwere ike ịkọwa ọnọdụ ya na ndị agbata obi ya.

Ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme kwenyere na ndị Phoenik oge ochie wuru ya dịka na narị afọ nke anọ BC. Ugbua na puku afọ nke abụọ, Saịdọn siri ike maka ọgụ siri ike na Taya na mpaghara ahụ. Ná mmalite nke puku afọ mbụ BC, ụmụ amaala nke a karịsịa obodo were ifịk akụkụ na Fonishia amalite ịchị na ebili mmiri gabiga Western Mediterranean. Otú ọ dị, n'oge na-adịghị anya, ọ dabere na Taya, bụ onye gbasiri ike n'oge ahụ.

Na 677 BC, ndị agha Asiria weghaara obodo ahụ, bụ nke mebiri ya kpamkpam. Otú ọ dị, kemgbe afọ iri, e weghachiri ya kpamkpam. Banyere mmalite nke VI na narị afọ BC Sidon e etinye obi gị dum site na Alaeze Ukwu Peasia, nke buru eze Achaemenid usoro ndị eze.

Ọgwụgwụ oge

N'oge na-adịghị anya, na obodo ndị ọzọ nke ndị Phoenician kpamkpam ịhapụ onwe ha. Ugbua n'agbata narị afọ nke isii BC, ndị Asiria ahụ na-adịghị ebe ọzọ malitere ịpụtawanye ọzọ n'okpuru mgbidi ha. N'agbanyeghị ike akụ na ụba nọgidere na-aga n'ihu, iwu niile, ma e wezụga Taya dị mpako, na-edo onwe ha n'okpuru Asiria.

Echefula na na njedebe nke narị afọ nke asaa BC, ikike mbụ ya malitere imeri Ijipt, ya mere, ọnụ ọgụgụ dị ukwuu nke obodo ndị dị na Finisia dị na ya. N'ikpeazụ, na narị afọ ndị ahụ, alaeze Peshia malitere ịmịkọta na-etolite, nke na-etinye ihe ikpeazu n'akụkọ ihe mere eme nke ndị ọrụ ụgbọ mmiri, ndị ahịa nke ihe onwunwe na ndị ọsụ ụzọ.

Otú ọ dị, ndị Phoenicians n'onwe ha anọghị n'ọnọdụ a: obodo ha nọgidere na-achị onwe ha, ahịa ghọkwara ọbụna uru ka ukwuu n'ihi nchebe na nkwado nke ndị Peasia. Ụgbọ mmiri ndị Phoenician bụ akụkụ nke flotilla ndị Peasia dịka onye kachasị ike na nke a kwanyere ùgwù nke ndị ikpeazụ.

Afterword

Ndị a ka chetara onwe ha mgbe niile. Ya mere, asụsụ na ọdịnala nke ndị Phoenician nọgidere n'ọtụtụ mpaghara nke Mediterenian ka ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ njedebe nke Ọgbọ Na-emepechabeghị Anya. Naanị obi ọjọọ Arab na-emecha kwụsị omenala oge ochie.

Kemgbe ọtụtụ iri afọ ole na ole anyị mere ịrịba ọganihu n'ọmụmụ akwụkwọ na oge ochie asụsụ nke ndị mmadụ. Ọtụtụ ọhụrụ e dere na-meghere kwa afọ ... ọkà mmụta ihe ochie na-atụ aro na-amụkwu nke Fonishia nketa nwere ike igosi anyị ọtụtụ nzuzo nke ụwa oge ochie.