Njikọ colonel: okike na ngwaọrụ

Alaeze ndị mbụ chịrị na colonial malitere na narị afọ nke 16, mgbe Europe banyere n'Agba Ọhụụ nke Great Geographics. Tupu mmebawanye na mba ndị a na-amabeghị ama malitere Spanish na Portuguese. Ihe ha kwuru wuru alaeze ukwu nke oge ochie.

Spain

N'afọ 1492, Christopher Columbus chọpụtara ọtụtụ àgwàetiti dị na Caribbean Sea. N'oge na-adịghị anya, ọ bịara doo anya na ndị Europe nọ n'ebe ọdịda anyanwụ na-echere obere ala, ma ụwa zuru ezu. Otú a ka e si malite ike ọchịchị alaeze.

Columbus gbalịrị imeghe, ọ bụghị America, ma India, ebe ọ gara ịchọpụta ụzọ nke ga-esi kwe omume ịhazi azụmahịa na ngwa nri na ngwaahịa ndị ọzọ dị iche iche nke ọwụwa anyanwụ. Onye ọkwọ ụgbọ mmiri ahụ rụrụ ọrụ maka Eze Aragon na Queen nke Castile. Njikọ alụmdi na nwunye nke ndị eze abụọ a kwere ka ha dịrị n'otu agbata obi ndị dị na Spain. N'otu afọ ahụ, mgbe Columbus chọtara America, alaeze ọhụrụ ahụ weghachiri n'ógbè ndịda nke Granada n'aka ndị Alakụba. Nke a mechara kwenye - usoro nhazi nke narị afọ gara aga nke ala ọcha nke Iberian si n'aka ndị Alakụba.

Ihe ndị a dị mkpa maka mmuta nke alaeze ndị Spain. Obodo mbụ nke Europe pụtara n'àgwàetiti Caribbean: Espanola (Haiti), Puerto Rico na Cuba. Obodo nke Spanish na-achịkwa guzobere obodo mbụ na mba ndị America. N'afọ 1510, ọ ghọrọ ebe nchekwa nke Panaman na aha Santa Maria la Antigua del Darien dị mgbagwoju anya. Ọ bụ onye nchọpụta bụ Vasco Nunez de Balboa tọrọ ntọala ahụ. Ọ bụ ya bụ onye mbụ nke ndị Europe na-agafe ebe dị na Panama ma hụ onwe ya n'ụsọ oké osimiri nke Pacific Ocean.

Ngwa n'ime

Ngwa nke colonial empires dị mma iji tụlee ihe atụ nke Spain dịka mba a na-abịa na mbụ iwu ndị ahụ na-agbasapụ na alaeze ndị ọzọ. O malitere site na iwu nke 1520, dịka a na-esi mata ala niile a na-emeghe na-enweghị ihe ọ bụla dị ka ụlọ okpueze.

Ewubere usoro iwu obodo na iwu dịka ndị Europe nke ndị isi obodo na-ahụkarị. Obodo etiti alaeze ukwu ahụ nyere ndị na-ebi na Spain ndị na-achịkwa ala nke ghọrọ ezinụlọ. Ụmụ amaala nke ụmụ amaala na-adabere na ndị agbata obi ọhụrụ. N'otu oge ahụ, a ghaghị icheta na n'ụzọ doro anya, ndị amaala abụghị ndị ohu. Nke a bụ isi ihe dị mkpa nke na-enyere aka ịghọta ihe dị icheiche alaeze Spain nke colonial si Portuguese.

N'ógbè ndị America dị na Lisbon, ịgba ohu bụ isi. Ọ bụ ndị Portuguese bụ ndị kere usoro maka ịkwaga ọrụ dị ala site na Africa ruo South America. N'ihe banyere Spain, nkwado nke ndị India dabeere na nkwụsị - ụgwọ mmekọrịta.

Atụmatụ nke Viceroyalty

E kewara ihe onwunwe nke alaeze ukwu ahụ dị n'Amerịka n'ime alaeze ndị isi. Nke mbụ na oge ha na 1534 bụ New Spain. Ọ gụnyere West Indies, Mexico na Central America. N'afọ 1544, e hiwere Peru, nke gụnyere ọ bụghị nanị Peru kwesịrị ekwesị, kamakwa oge a Chile. Na narị afọ nke 18, e nwere New Granada (Ecuador, Venezuela na Colombia), yana La Plata (Uruguay, Argentina, Bolivia, Paraguay). Ọ bụ ezie na alaeze ndị ọchịchị Portuguese na-achịkwa Brazil nanị na America, ihe onwunwe Spanish dị na New World dị nnọọ ukwuu.

Ọchịchị chịrị ọchịagha nke ndị ọchịchị. N'afọ 1503, e guzobere Ụlọ Ahịa nke azụmahịa, bụ nke na-eme ka ndị ikpe, ndị ọchịchị na ndị na-ahazi ọrụ na ngalaba. N'oge na-adịghị anya, ọ gbanwere aha ya ma ghọọ Ụlọikpe Kasị Elu nke Royal maka ihe omume nke Indies. Ahụ a dị ruo n'afọ 1834. Ndị Kansụl na-eduzi ụka ahụ, na-achịkwa ọkwa ndị ọchịchị dị mkpa nke ndị isi na ndị isi, nyere iwu.

Ndị isi ndị eze bụ ndị ọchịchị gọvanọ nke eze ahụ. A họpụtara post a maka oge nke 4 ruo 6. E nwekwara ọkwa nke onyeisi ndị isi. Ha na-eme ka ala na ókèala dị iche iche nwee ọnọdụ pụrụ iche. A na-ekewa onye ọ bụla n'ime ndị omekome n'ime ógbè, nke gọvanọ na-achị. E kere agburu alaeze niile nke ụwa maka ego. Ọ bụ ya mere nchegbu bụ isi nke gọọmenti ji nwee oge na inye ego zuru ezu na ego.

Ọ bụ chọọchị na-ahụ niche dị iche iche. Ọ bụghị nanị okpukpe ka ọ rụrụ kama ọ bụkwa ọrụ ikpe. Na narị afọ nke iri na ise, ọ pụtara oche ikpe nke Njụta Okwukwe. Mgbe ụfọdụ, omume ya kpatara oké egwu na mmekọrịta ndị India. Ógbè ukwu nke colonial nwere ogidi dị mkpa - obodo. N'ebe ndị a, n'okwu Spanish, e nwere usoro dị iche iche nke gọọmenti onwe onye. Ndị bi n'ógbè ahụ guzobere kọlọtọ cabildo. Ha nwekwara ikike ịhọrọ ndị isi. Na America, e nwere ihe dị ka otu narị na iri abụọ na otu.

Ogige nke kachasị na-achịkwa ndị nwe obodo bụ ndị nwe ụlọ na ndị mmepụta ihe. Ruo ogologo oge, ha nọ n'ọnọdụ rụrụ arụ ma e jiri ya tụnyere onye aristocracy Spanish. Ma, ekele maka klas ndị a, ndị nwe obodo ahụ toro, akụnụba ha mekwara uru. Ọ dị mkpa ịkọwa ihe ọzọ. Ọ bụ ezie na asụsụ Spanish bụ ihe ubi, na narị afọ nke 18, usoro nhazi nke ndị bi na mba dị iche iche bidoro, bụ nke na-esote na narị afọ nke asaa wuru obodo nke South na Central America.

Portugal

Portugal bịara dị ka obere ala, ihe onwunwe Spanish gbara gburugburu. Ọnọdụ dị otú ahụ na-egbochi obere mba nke ohere ịbawanye na Europe. Kama nke Old World bụ a ala ọbọp ya nlegharị anya na ọzọ.

Na njedebe nke oge na-emepechabeghị anya, ndị ọkwọ ụgbọ mmiri nọ n'etiti ndị kasị mma na Europe. Dị ka ndị Spaniards, ha chọrọ ịga India. Ma ọ bụrụ na otu Columbus gara ịchọ mba dị otú a na ndu dị egwu n'ebe ọdịda anyanwụ, ndị Portuguese niile agha ha tụkwasịrị onwe ha na nke ahụ na gburugburu Africa. Bartolomeu Dias chọpụtara Cape nke ezi olileanya - ebe ndịda nke Black Continent. Na njem Vasco na Gamma nke 1497-1499. N'ikpeazụ wee banye India.

N'afọ 1500, Pedro Cabral onye na-ahụ ụgbọelu Portuguese si n'ebe ọwụwa anyanwụ pụọ wee hụ Brazil na mberede. Na Lisbon, ozugbo ha kwupụtara ọkwa ha na ndị ala ọzọ tupu ala ahụ. N'oge na-adịghị anya, obodo Portugal ndị mbụ malitere ịpụta na South America, na Brazil mesịrị bụrụ mba na-asụ Portuguese na America.

Nchọpụta ọwụwa anyanwụ

N'agbanyeghị ihe ịga nke ọma na ọdịda anyanwụ, ihe mgbaru ọsọ nke ndị na-agba ụgbọ mmiri nọgidere n'ebe ọwụwa anyanwụ. Obodo ndị ọchịchị na-asụ Portuguese emeela ọganihu dị ukwuu na mpaghara a. Ndị nchọpụta ya chọpụtara Madagascar ma rute n'Oké Osimiri Arabia. Na 1506 ọ nọ na-weghaara n'àgwàetiti Socotra. N'otu oge ahụ, ndị Portugal gara leta Ceylon. E nwere alaeze ọchịchị nke India. N'okpuru ya, ọ bụ mba nile dị n'ebe ọwụwa anyanwụ nke mba ahụ. Onye mbụ ịghọ osote eze bụ onyeisi ndị agha ụgbọ mmiri Francisco de Almeida.

Ọdịdị nke alaeze ndị gọọmenti na-asụ Portuguese na nke Spanish nwere ụfọdụ ụdị nhazi. Ha abụọ bụ ndị ọchịchị na-achị achị, ha abụọ gosipụtara n'oge mgbe ụwa ka dị n'etiti ndị Europe. A na-egbochi ndị bi n'ógbè ndịda ọwụwa anyanwụ na n'ebe ọdịda anyanwụ ngwa ngwa. Ndị Europe na-erite uru na nkà na ụzụ ha karịa ndị ọzọ.

Ná mmalite nke narị afọ nke 16, ndị Portuguese weghaara ọdụ ụgbọ mmiri dị n'akụkụ ọwụwa anyanwụ: Calicutu, Goa, Malacca. N'afọ 1517, mmekọrịta ndị ahịa na China dị anya malitere. Obodo obula nke ndi ochichi churu banyere ahia nke ala eze elu igwe. History (mezuwo 7) na akwụkwọ n'ụzọ zuru ezu banyere isiokwu nke Great Obodo Discoveries na European mgbasa n'ụwa nile. Nke a abughi ihe mgbagwoju anya, n'ihi na n'amaghi nghota a, o siri ike ichota ot'u uwa nke oge a meworo. Dịka ọmụmaatụ, Brazil taa agaghị adị n'otu ma anyị mara ya ma ọ bụrụ na ọ bụghị maka omenala na asụsụ Portuguese. Ọzọkwa, ndị bi na Lisbon bụ ndị mbụ n'etiti ndị Europe na-emeghe ụzọ na Japan. N'afọ ndị 1570, ha malitere ịchị mba Angola. N'oge ọ na-aga, Portugal nwere ọtụtụ ebe ewusiri ike na South America, Africa, India na n'Ebe Ndịda Ọwụwa Anyanwụ Eshia.

Ịzụ ahịa Alaeze

Gini mere e ji kee alaeze nke colonial? Ndị Europe malitere ịchịkwa ala dị n'akụkụ ndị ọzọ nke ụwa maka nbibi nke akụ na ụba ha. Ha nwere mmasị karịsịa na ngwaahịa ndị pụrụ iche ma ọ bụ ndị dị obere: ngwa nri, ọlaọcha dị oké ọnụ ahịa, osisi ndị na-adịghị ahụkebe na ihe ndị ọzọ dị oké ọnụ ahịa. Dịka ọmụmaatụ, site n'Amerịka, kọfị, sugar, ụtaba, koko na indigo na-ebupụ nnukwu ihe.

Ahịa na ntụziaka Eshia nwere atụmatụ ya. N'ebe a, ndị isi na-achịkwa wee ghọọ United Kingdom. Ndị Briten guzobere usoro ahịa ndị a: ha rere ákwà na India, ha zụtara opium, bụ nke ha na-ebuga na China. Ihe niile a na-azụ ahịa na-akwụ ụgwọ nnukwu ego maka oge ha. N'otu oge ahụ, a na-ebupụ tii si mba Asia gaa Europe. Ebe obula nke ochichi colonial choro ime ka onu ahia n'uwa. N'ihi nke a, agha mgbe niile malitere. A na-eji ala ndị ọzọ eme ihe ma ka ụgbọ mmiri na-ebuwanye ibu, ọtụtụ mgbe esemokwu dị otú ahụ dara.

Obodo ndị ahụ bụ "ụlọ ọrụ" maka mmepụta nke ọrụ ego. Dị ka ọ na-eji ndị bi n'ógbè ahụ (ọtụtụ mgbe na ụmụ amaala Afrika). Ịgba ohu bụ azụmahịa na-akwụ ụgwọ, ọrụ ohu ohu ahụ na-agbanyekwa aka na akụnụba nke alaeze ndị ọchịchị. A na-ebuga ọtụtụ puku ndị Congo na ndị West African ka ha gaa Brazil, South nke ndị America na Caribbean n'oge a.

Mgbasawanye nke mmepeanya Europe

E wuru alaeze nke colonial na-adabere na ọdịmma geostrategic nke mba Europe. Ntọala ndị dị otú ahụ bụ isi ihe dị n'akụkụ dị iche iche nke ụwa. Ihe ndị ọzọ na-eme n'ebe ndịda na-apụta na alaeze ukwu ahụ, ọ na-emekwu ka ọ ghọọ ndị agha. Ngosi nke mmepe nke Europe gburugburu ụwa bụ esemokwu ibe. Mba na-alụ ọgụ maka ịchịkwa ụzọ ahia, njem ụmụ mmadụ, mmegharị ụgbọ mmiri na ndị agha.

Achịchị ọ bụla nke colonial ejiri arụ ọrụ dị ka agbanye ùgwù ùgwù. Enwere ike ịchọta onye iro ọ bụla n'akụkụ ụwa ọzọ dị ka ihe ịrịba ama nke ọdịda dị mkpa. N'oge a, ikike ọchịchị nwere njikọ na nkwenkwe okpukpe nke ndị bi na ya. N'ihi nke a, ndị otu alaeze dị iche iche nke Spain na nke Portuguese hụrụ mgbasawanye ha dịka azụmahịa nke Chineke ma were ya na Mesianism Ndị Kraịst.

Ọmụmụ asụsụ na mmepeanya nke ọdịbendị juru ebe niile. N'ịgbasa ọdịbendị ha, alaeze ọ bụla wusiri ike ya na ikike ya n'ámá ụwa. Akụkụ dị mkpa nke a bụ ọrụ ozi ala ọzọ na-arụsi ọrụ ike. Ndị Spaniards na ndị Portuguese gbasara Catholicism nile na America. Okpukpe nọgidere bụrụ ngwá ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị mkpa. Site n'inwe omenala ha n'uwa dum, ndi otu colonist mebiri ikike nke ndi obodo, wepu ha okwukwe ha na asusu ha. Site na nke a, mgbe e mesịrị, ihe dị otú ahụ dị ka iche, apartheid na mgbukpọ.

United Kingdom

Na akụkọ ihe mere eme, Spain na Portugal, alaeze mbụ nke colonial (ọkwa nke asaa na ụlọ akwụkwọ mara ha n'ụzọ zuru ezu), enweghị ike ijide nkwụ n'ọgụ ahụ megide ike ndị ọzọ nke Europe. England na-ekwu banyere oké osimiri na-ekwu na mbụ. Ọ bụrụ na ndị Spania na-achịzi South na Central America, Briten weghaara North. Esemokwu dị n'etiti steeti abụọ ahụ mebiri maka ihe ọzọ kpatara ya. A na-elekarị anya Spain dịka onye na-agbachitere Katọlik, ebe ọ bụ na narị afọ nke 16, Ndozigharị ahụ mere n'England na ụka nke onwe ya si Rom pụta.

Odika n'otu oge, agha obodo malitere n'etiti mba abua. Ike anaghị eme aka ha, kama site n'enyemaka nke ndị piraụ na ndị nwere onwe ha. Ndị na-apụnara ndị njem na-asụ Bekee nke oge a ghọrọ ihe nnọchianya nke oge ha. Ha na-apụnara ihe osise Spanish ndị e ji ọlaedo America rụọ, na mgbe ụfọdụ ọbụna weghaara ógbè ndị ahụ. Agha a na-emeghe kpochapụrụ Ụwa Ochie na 1588, mgbe ụgbọ mmiri ndị England jiri mebie Invincible Armada. Spain kemgbe oge ahụ batara n'ime oge nsogbu nsogbu. Nke nta nke nta, o mesịrị mee ihe English, na mgbe e mesịrị na British Alaeze Ukwu 's ndú na colonial agbụrụ.

Netherlands

Na ọkara mbụ nke narị afọ nke 17, e nwere nnukwu nnukwu alaeze nke Netherlands. Ọ gụnyere mpaghara Indonesia, Guyana, India. Ndị Dutch nwere ogige na Formosa (Taiwan) na Ceylon. Onye iro kachasị nke Netherlands bụ Great Britain. N'afọ 1770. Ndị Netherlands ejirila ndị Briten bi na North America. Otu n'ime ha bụ obodo ukwu nke New York. Na 1802, e zigara Ceylon na Cape Colony na South Africa.

Nke nta nke nta, ihe onwunwe nke Netherlands na n'akụkụ ndị ọzọ nke ụwa bụ Indonesia. Ụlọ ọrụ Dutch East India na-arụ ọrụ n'ókèala ya. Ọ na-ere ngwá ahịa dị oké mkpa: ọlaọcha, tii, ọla kọpa, owu, textiles, churam, silk, opium na ngwa nri. N'ọchịchị nke alaeze nke colonial nke Netherlands, ndị na-azụ ahịa n'ahịa ndị dị na Pacific na Ocean Indian nwere. Maka azụmahịa yiri ahia na America, ụlọ ọrụ Dutch West India malitere. E kpochapụrụ ụlọ ọrụ abụọ ahụ na njedebe nke narị afọ nke 18. Banyere alaeze dum nke colonial nke Netherlands, ọ gwụrụ n'oge gara aga n'ime narị afọ nke iri abụọ, ya na alaeze ukwu nke ndị asọmpi Europe.

France

Malite nke French colonial alaeze ukwu ahụ tọgbọrọ 1535, mgbe Zhak Karte tụlewo St. Lawrence River nke dị na Canada. Na narị afọ nke 16, ọchịchị ndị Bourbon nwere ọtụtụ akụ na ụba kachasị mma n'oge a na Europe. Na mmepe, ọ dị n'ihu ma Portugal ma Spain. Ndị French malitere ịchị mba ọhụrụ afọ 70 tupu ndị Britain. Paris nwere ike ịchọta ọnọdụ nke obodo ukwu ahụ gburugburu ụwa.

Otú ọ dị, France enweghị ike iji ikike ya mee ihe n'ụzọ zuru ezu. Ọ gbochiri esịtidem akwusighi, ogbenye ahia akụrụngwa, nakwa dị ka-adịghị emezi emezi na ndị resettlement iwu. N'ihi ya, na narị afọ nke XVIII bịara ebe mbụ Britain, France nọkwa na-arụ ọrụ nke abụọ n'ọchịchị colonial. Ka o sina dị, ọ nọgidere na-enwe ókèala dị ịrịba ama gburugburu ụwa.

Mgbe Agha Afọ asaa ahụ gasịrị n'afọ 1763, France funahụrụ Canada. Na North America, mba ahụ ahapụ Louisiana. Ere ya na 1803 na USA. Na narị afọ nke XIX, France laghachiri na Black Continent. O weghaara oke obosara nke West Africa, nakwa Algeria, Morocco na Tunisia. Ka oge na-aga, France malitere onwe ya na South-East Asia. E nyere mba a niile nnwere onwe na narị afọ nke 20.