Enlightenment nkà ihe ọmụma, na isi e ji mara

The Age of Enlightenment na Europe, guzobere kpọmkwem akụkọ ihe mere eme na ọnọdụ. Ọ bụ ọchịchị nke zuru onyeeze na France na nsogbu, na ọdịiche dị n'etiti mmepe na usoro ọchịchị dị ka nke ọma dị ka tightening nke clericalism (Iwu Nantes na okpukpe ndidi a kagbuo). Isi mmalite nke echiche ọhụrụ na- na-na nkà mmụta sayensị na foto nke ụwa, na-ulo oru site na Newton, nakwa dị ka English na-elekọta mmadụ na nkà ihe ọmụma (Dzhon Lokk, nkà ihe ọmụma nke "nkịtị uche") na French free-eche echiche bụ na ndị dere dị ka Per Beyl, Descartes na Montesquieu.

Enlightenment echiche nke mbụ niile anyị mere a n'elu mkpa nkà ihe ọmụma ajụjụ nke nsogbu nke ndị mmegide netiti okwukwe na ihe mere na tinye n'ihu dị ka otu n'ime ihe ndị kasị mkpa ihe mgbaru ọsọ nke ụmụ mmadụ na òtù nzuzo nke Reason na Ọganihu. Ọ bụrụ na ndị English ọkà ihe ọmụma onye bụ nke okwu "mmụta dị elu" bụ theorists nke a na-akpọ kabinet agwa, na French Enlightenment bụ ezigbo mmadụ ije, ma ọ bụ "otu" ọkà ihe ọmụma. Ha na-ụtọ nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị, nwere ohere na ọha na eze na dere na French asụsụ ịghọta ndị e jiworo ya zụọ ịgụ na ide. The isi ụkpụrụ nke French Enlightenment bụ nkwenkwe na njupụta nke echiche na ọha mmadụ. Ha kweere na echiche na-emetụta mmepe nke ọha mmadụ, na ịkụziri ọha na eze, na anyị ga-akpa na-akụziri ndị mmadụ.

Enlightenment nkà ihe ọmụma bụ echetụ n'echiche enweghị a, N'ezie, ndị kasị amamiihe nke-anọchite anya ya, Francois Voltaire. Otú ọ dị, ọ na-ekeghị onwe ya usoro nke nkà ihe ọmụma, na a maara dị ka a fighter megide bigotry na nkwenkwe ụgha, na ihe mere ya a ma ama oku megide achị ndị clericalism nke Roman Catholic Church "Crush ụmụ ahụhụ ahụ!" Pụta ọtụtụ narị afọ. Voltaire bụ a Deist na echiche ha, o kweere na ịdị adị nke Mind n'eluigwe na ala egosi ihe mere na nzube nke ndụ. Ọ na-kwuru na ihe ndị ekweghị na Chineke, kwere na ojuju nke Chineke ga see omume na usoro ziri ezi ntọala nke mmadụ. Voltaire gbalịrị popularize na France ozizi Newton iwu nke ọdịdị, na-akatọ ozizi "ebum pụta ụwa echiche" nke Descartes na solipsism Berkeley. Na ozizi nke ihe ọmụma Voltaire ekeberi edem ke Locke na Francis Bacon: ihe ọmụma dabeere na ahụmahụ, ma e nwere zuru ihe ọmụma, ndị dị otú ahụ dị ka mgbakọ na mwepụ, omume ọma, na echiche nke Chineke. Na ubi nke akparamaagwa, ọkà ihe ọmụma na-akọrọ fashionable n'oge ahụ ozizi na nwoke a bụ onye ezi uche usoro enweghị a mkpụrụ obi, ma na mmuo na ọgụgụ isi.

The abụọ zuru ikike, nke kere a na nkà ihe ọmụma nke Enlightenment, na ihe iro nke Voltaire, bụ Jean-Zhak Russo. The kasị ama nke ọrụ ya na-atụle "Reflections na Mmalite nke ahaghị nhata n'etiti ndị mmadụ", "The Social nsuko" na "New Heloise." Rousseau kweere na isi -akwọ ụgbọala odudu mmadụ abụghị uche, na uche ziri ezi, instincts dị ka akọ na uche na amamihe. Rousseau katọrọ dịkọrọ ndụ sayensị na ụlọ ọrụ, na-emesi ha ikewapụ nwoke si agwa, na-eme ya wuru mkpa na alienating ndị mmadụ ọ bụla ọzọ. The ọrụ nke nkà ihe ọmụma - na imeri nke a ọdịiche na-eme ka ndị mmadụ nwee obi ụtọ. Na akụkọ ihe mere eme nke Rousseau-akọrọ ndị echiche nke "ọlaedo afọ", mbibi nke onwe onwunwe. Gara aga, n'ezie, na-ama, ị gaghị na-azụ, ma i nwere ike ọ dịkarịa ala ikpe ziri ezi ọnọdụ site na itinye n'ime a na-elekọta mmadụ nkwekọrịta na-eke a na obodo nke hà obere proprietors, dozie mbipụta nile site a referendum. Rousseau bụkwa a theorist nke "eke ịzụ ụmụ" na-efe nke ọdịdị, na-enweghị ndị restrictive kpuchie na okpukpe agbasoghị echiche nke onwe onye na ahụmahụ.

Enlightenment nkà ihe ọmụma na-enye galaxy French materialists - La Mettrie, Helvetius, Holbach, Diderot. Holbach na "System of Nature" belata niile phenomena na ngagharị nke ihe onwunwe ahụ na mkpa Lamettrie metụtara ọ bụghị nanị na okporo ụzọ ma na-na mmetụta, na-ekwu na ọnụnọ nke automatism akparamaagwa ( "nwoke - igwe"). Ha na-akwado echiche nke otito mmadụ si inorganic, "alaeze" site na akwukwo nri na ụmụ anụmanụ. Otu nke hallmarks nke French ịhụ ihe onwunwe n'anya nke oge bụ ya Determinism: ihe niile bụ ihe isiokwu na-eluigwe na ala na iwu, ọ bụrụ, ọ dịghị nzube na naanị kpatara ihe na mmetụta. Cognition, na ha chere, dabeere na ahụmahụ, na-ghọọ echiche, na nzube ya bụ mma nke mmadụ. Ma isi ọnọdụ maka ihe ọmụma na-sensations na anyị 'na-aha "ụwa gbara anyị gburugburu. Otú ọ dị, ihe atụ, Diderot, na iche La Mettrie, kweere na a onye dị otú ahụ a usoro yiri, kama, ọ bụghị ụgbọ ala, na piano, n'ihi na ọ na-eji a usoro nke ihe ịrịba ama, dị ka a asụsụ (na ihe ịrịba ama-ederịta akwụkwọ ozi igodo a piano). Ndị na-elekọta na nkà ihe ọmụma nke materialists nke echiche nke ò onwe-mmasị, nke nwere ike na-arụkọ ọrụ na nkịtị metụtara na-abịa ka onye ọ bụla nwere mmasị na omume ọma.

Ebe ọ bụ na ọ fọrọ nke nta niile nke mara ọkà ihe ọmụma bụ ndị nyere ụwa na nkà ihe ọmụma nke Enlightenment, na-ekweta n'etiti onwe ha na nkịtị uche na ikike echiche etolite kwesịrị ekwesị na-elekọta mmadụ iji, ha kere oru ngo "Encyclopedia", isi ideologue na nchịkwa nke bụ Diderot. Ọ bụ ike iji mee ka ọnụ niile nke Enlightenment, dị ka materialists, deists nakwa na ha dere isiokwu banyere niile na nkà mmụta sayensị rụzuru na eke na akwalite ọdịmma ndị mmadụ, na-aga n'ihu echiche jikọtara na-akatọ ihe mgbe ochie ma nye a na foto nke uche mmadụ n'ozuzu. Nke a malitere ọrụ na ịnụ ọkụ n'obi, ma mgbe ahụ ọtụtụ n'ime ndị sonyere hapụ ngo maka ihe nke ego na esịtidem agwa. Fọdụ, Diderot mekwara ka a na-arụ ọrụ na ọgwụgwụ na-ebipụta niile 52 mpịakọta nke "Encyclopedia", chịkọta ihe niile na ndị ọkà mmụta sayensị ruru na Asaa-XVIII narị afọ.