Mmetụta nke biosphere na mmadụ na mmadụ na biosphere

Okwu nke "biosphere" bụ onye ọkà mmụta ihe ochie na Edist Eoss malitere na mbụ n'afọ 1875. Na nsụgharị nkịtị, ọ na-ekwupụta usoro ndụ. Otú ọ dị, ogologo oge tupu oge a, e nyere aha biosphere aha dị iche iche. A kpọrọ ya "onyinyo nke ọdịdị", "ohere nke ndụ", "ndụ ndụ", wdg. Ọtụtụ ndị ọkà mmụta sayensị na-atụle ihe dị na echiche a.

Ihe omuma nke biosphere

Na mbido, okwu "onyinyo nke okike" na ihe ndị yiri ya bụ nanị nkwekọrịta nke ihe ndị ahụ dị ndụ bi na mbara ala. Otú ọ dị, onye ọkà mmụta ihe omimi bụ JB Lamarck (1744-1829 gg.) E mere ka echiche nke mgbanwe. O kwuru na ihe ndị dị ndụ na-arụ ọrụ dị ukwuu n'iwepụta eriri ụwa. Lamarck kwusiri ike na ihe ndị na-abanye na ya sitere na ọrụ nke ihe ndị dị ndụ.

Kemgbe ọtụtụ afọ, echiche nke na enwere mmekọrịta dị n'etiti ọdịdị ndụ na adịghị ndụ, nakwa na ihe niile dị ndụ na-emepụta ụbụrụ na kemịkal, gburugburu ebe obibi na ihe anụ ahụ gbara gburugburu, aghọwo ndị isi na ndị ọkà mmụta sayensị. Nke a gbanwere mgbanwe ndị a na-eme n'ozuzu ọmụmụ banyere ihe okike. Ndị ọkà mmụta sayensị na-ahụ anya bịara kwenyesie ike na a ga-amụ usoro na ihe omume dị na gburugburu ebe obibi mmadụ n'ozuzu ya.

About iri isii gara aga, Academician V. I. Vernadskim e mepụtara ka a ozizi nke Biosphere nke Ụwa shei, nke a na-ebi ndu eme ntule. Nke a gbanwere ihe okwu ahụ pụtara. Ugbu a echiche nke "biosphere" agbasa ọ bụghị nanị na ihe ndị e kere eke, kamakwa n'ebe obibi ha.

Ngwakọta

Ekwenyere na ihe mejupụtara nke biosphere gụnyere:

• biogenic umi n'ihi usoro nke dị mkpa ntule (nkume nzu, coal, ikuku, haruru, wdg ...);
• Ihe omuma, nke bu ihe ndi ozo;
• Ihe akwara, nke pụtara n'enweghi oke nkwekorita nke di ndu (oke ugwu, oke nkume, wdg);
• Ihe akuku biocone, nke bu ihe jikotara ya na usoro ogwu nke abiogenic na ihe ndi ozo nke ndu.

Ọganihu nke ọha mmadụ na biosphere

Ndị mmadụ site na mgbe ha na-ahụ nwere mmetụta kpọmkwem na gburugburu ebe obibi ha. Oge a na - adịru ihe dịka puku afọ iri abụọ nà iri atọ. Mmetụta mmadụ na Earthsphere bụ ihe kpatara nke anthropogenic.

Mmalite nke ngosipụta ya bụ Nkume Age, nke dabara na oge nke glaciation. Ka ha wee dịrị ndụ, ndị mmadụ ga-achọta anụmanụ ndị dị otú ahụ dị ka anụ ọhịa nke dị n'ebe ugwu na nke dị mma, rhino na-acha uhie uhie, ime akwa, njem, wdg. Nkwenye nke eziokwu a - ọkpụkpụ anụ ọhịa ndị ọkà mmụta sayensị chọpụtara na saịtị ochie. E gosipụtara mmetụta nke mmadụ na evolushọn nke biosphere na Stone Age na mkpochapu nke nnukwu herbivores. Ihe si na ichu nta bu ugwo onu ogugu mmadu nke otutu ndi mmadu, nakwa ihe funahụrụ umu.

Afọ iri na puku iri na atọ gara aga, oké oyi na-ekpo ọkụ gbanwere oge oyi. N'etiti Europe nile, ohia agbasawo, nnukwu umu anumanu anwuwokwa. N'oge a, mmetụta nke biosphere na ụmụ mmadụ dị nnọọ ịrịba ama. Mgbanwe na ọnọdụ ndị mmadụ agbanweela ndụ ndị mmadụ. N'otu oge ahụ, ebe akụ na ụba dị ugbu a nke ọha mmadụ dara. Ndị mmadụ gara oge dị iche iche nke mmepe ha, na-ahapụ nanị àgwà ahịa n'ahịa.

E nwere ọgbọ ọhụrụ, mgbe ị na-achụ nta, ịkụ azụ, na nchịkọta nke mushrooms na tomato na mkpa ọganihu usoro mmepụta ihe. Mmetụta nke biosphere na ụmụ mmadụ ji nwayọọ nwayọọ belata. Ebu ụzọ mee ka a mụọ ụmụ anụmanụ na anụ ụlọ. N'ịkwado nke a, ndị ọkà mmụta sayensị chọpụtara ndị obodo nke oge ahụ, bụ nke achọtara ọka wit, ọka bali na lentil. E nwekwara ọkpụkpụ anụ ụlọ - ezì na atụrụ.

Site na mmepe nke ọha mmadụ, ịzụ anụ na ọrụ ugbo malitere ịpụta. Mgbe e mesịrị ndị mmadụ malitere ịzụlite ihe onwunwe. Enwere omumu nke uzo.

Na narị afọ abụọ gara aga, mmetụta nke mmadụ na biosphere aghọwo nke siri ike. Nke a na-akwalite site na qualitative na-adaba na mmepe nke nkà na ụzụ na sayensị. Taa, mmetụta nke mmadụ na steeti biosphere ewerewo usoro mbara ala. N'ime ime nke a, o nwere mmetụta na-apụtachaghị ìhè ma na-enweghị mmetụta maka nzụlite ọzọ nke gburugburu ebe obibi.

Nkwehie dị n'etiti mmadụ na biosphere

Oge dum nke akụkọ ihe mere eme nke ịdị n'otu nke ọdịdị mmadụ na ọha mmadụ nwere ike igosi na ịdị n'otu nke usoro abụọ dị iche iche. Nke mbụ, mmetụta nke ọrụ ụmụ mmadụ na steeti biosphere na-amụba ngwa ngwa ma na-agbasawanye mgbe nile n'ihi na ọ na-arịwanye elu karịa ọdịdị. Tụkwasị na nke ahụ, enwere ọganihu mgbe niile n'etiti ọha mmadụ na gburugburu ebe obibi.

Iji ihe okike

E gosipụtara mmetụta ụmụ mmadụ na biosphere n'eziokwu bụ na ọ na-adọta akụkụ dị ukwuu nke ógbè Ụwa maka mkpa nke ọha mmadụ, na-ewepụtakwu ihe onwunwe ndị ọzọ, bụ nke na-ekewa na-agaghị agwụ agwụ ma na-agaghị agwụ agwụ. Nke mbụ n'ime ihe ndị a gụnyere ifufe, ebili mmiri na ebili mmiri. Nke a na ihu igwe, mmiri na mbara ego. A na-ewerekwa mmiri na ikuku ikuku na-adịghị agwụ agwụ. Otú ọ dị, ọrụ ụmụ mmadụ emewo ka nkọwa dị otú ahụ kọwaa ya. Ya mere, n'ihi mmetọ a na-akpata site na mkpa akụ na ụba, mmiri na mpaghara ụfọdụ nke ụwa anyị abaala.

Ka ọ dị ugbu a, ọ bụ naanị ihe ndị nwere ike ịkọwapụta bụ ihe ikuku oxygen. Ndị ọkà mmụta sayensị kwenyere na iji weghachi ọnọdụ mmiri na ikuku kwesịrị ịbụ ezigbo mmadụ na biosphere. Mmezu ya ga-ekwe omume n'ụdị mmepe na mmezigharị mmezu nke usoro mmemme gburugburu ebe obibi.

E gosipụtara mmetụta akụ na ụba mmadụ na biosphere na ojiji nke akụ na-adịghị agwụ agwụ. Ndị a na-agụnye: nri ala, anụmanụ na osisi ndụ, yana mineral. Nwoke ahụ malitere itinye ha n'ọrụ maka mkpa ya ọbụna n'oge Neolithic. Na mbụ, ndị mmadụ malitere iji ọla kọpa na ọlaedo mee ihe. Ka oge na-aga, ha malitere iwepụta ma na-ese ihe dị iche iche. Site na ihe ndị a, tin, lead, ọlaọcha na ọla kọpa nwetara. Taa, na mmepụta mmepụta ihe ya, mmadụ na-eji ọtụtụ n'ime mmanụ ịnweta amara, tinyere mmanụ, coal na gas. Ọganihu nke ọganihu sayensị na nkà na ụzụ mepee akụkụ ọhụụ nke ngwa ngwa nke ígwè ndị na-adịghị ike na nke siri ike, nakwa dịka ihe dị iche iche na-abụghị ihe ndị dị mma na-emepụta na ọha mmadụ. N'otu oge ahụ, mmepe na mmịpụta nke ndị ogbenye na-amụbawanye, na mmanụ mmanụ sitere na olulu mmiri dị n'akụkụ mmiri ahụ na-eto eto.

N'ihe mgbasa ozi akụ na ụba nke ihe a kpọrọ mmadụ, e nwere nnukwu ógbè ụwa anyị. Otú ọ dị, n'agbanyeghị nke a, mpaghara ha na-abawanye site n'afọ ruo n'afọ. Uzo nke umu anumanu, ihe ndi azu na osisi na-abawanye.

Mmiri ikuku

Kwa afọ, njupụta nke ndị mmadụ na mbara ala anyị na-amụba. N'otu oge ahụ, ọkwa nke ndị mmadụ na gburugburu gburugburu ụwa na-amụba. Dị ka a na-achị, ebe ọ bụ na biosphere na-ewe ihe mbụ na-esi na ya pụta. Human mmetụta na gburugburu ebe obibi nwere ike ịgbanwe N'ezie nke a na narị afọ nwere ogologo-guzobere biogenic Filiks.

Otu ihe nke mmepe nke ụlọ ọrụ bụ ikuku ndu. Nke a na-ahụkarị n'obodo ahụ, yana n'ime ụlọ ọrụ na ụlọ ọrụ mmepụta ihe. N'ebe a, ogo ikuku nke ikuku na-emerụ ahụ na-arịwanye elu. N'ihi nke a, biosphere nwere mmetụta na-emetụta mmadụ. Nke mbụ, a na-egosipụta ya n'ihe ize ndụ nke ikuku na-emetọ emetọ na-eburu ahụ ike anyị. Ke adianade do, na-emerụ, haruru ejikọrọ na mmiri na ikuku na-ada n'ala dị ka acid mmiri ozuzo. Mmiri dị otú a na-emebi ogo ala, na-ebelata ihe ubi.

Isi mmalite nke mmetọ nke mbara igwe bụ mmepụta ihe dị iche iche, yana ihe ọkụ ọkụ na-ere. Ihe na-emerụ ahụ na-abanye na ikuku site na ọkụ, na-ehichapu ọkpọkọ nke igwe na ọkụ. Ihe kachasị dị ize ndụ bụ sulfurus anhydrite. Ọ bụ gas na-egbu egbu nke na-agbaze na mmiri. Ihe na-esi na nke a na ihe ndị ọzọ na-emetụta akụkụ ahụ nke iku ume na mmadụ na nri ha na-eri na-eme ka biosphere nwee mmetụta dị njọ n'ahụ mmadụ.

A hụrụ ọnụnọ nke sulfur dioxide dị elu n'akụkụ ọla kọpa ọla. Nke a na-akpata ntọala nke mkpụrụ osisi ọka, na-ebibi chlorophyll ma na-akwalite ihicha na ọdịda nke epupụta ọ bụ. A na-emezi akụkụ nke ikuku a. N'ihi mmeghachi omume a, a na-enweta anhydrite sulfuric, nke ọ bụghị nanị na-emerụ ihe niile dị ndụ, kamakwa na-ebibi ụlọ. Na mgbakwunye, ịbanye n'ime ala, nke a na-ewepụ humus sitere na ya, bụ nke osisi ahụ na-enweta ihe oriri niile ha chọrọ.

N'ihi ọkụ na-ere ọkụ mgbe niile, a na-emerụkwa biosphere. Mmetụta nke mmetọ a na-emetọ mmadụ na-adịghị mma. Nke bụ eziokwu bụ na ọtụtụ ogige na-egbu egbu na-abanye na ikuku. Ndị a bụ oxides nke carbon na nitrogen, oghere ndị ndu na carbohydrates dị iche iche, dị ka ethylene na acetylene. Ihe ndị a na-emerụ ahụ, ijikọta na ikuku na mmiri nke mmiri, na-aghọ nsí na-egbu egbu - smog. Ọ na-ebibi ala ihe oriri nke obodo. Tụkwasị na nke a, a na-egosikwa mmetụta ọjọọ nke biosphere na ahụike mmadụ. Akịrị mmiri ọjọọ na-eme ka a mata ụdị ọrịa dị iche iche, gụnyere cancer.

Mgbochi mmiri

Uto nke oriri nke a dị mkpa eke akụ jikọtara na-abawanye na ọnụ ọgụgụ nke ndị nọ n'ụwa, ha ka mma ịdị ọcha na ọnọdụ na mmepe nke mmiri agriculture na ụlọ ọrụ. Ihe a nile nwere ike ime ka ihe omume nke "agụụ mmiri" mee. N'ebe a, a ghaghị ịtụgharị mmetụta dị mma nke mmadụ na biosphere. Otu n'ime ihe ndị a iji kpochapụ nsogbu a bụ mmepe nke nsogbu ndị metụtara ihe eji eji mmiri eme ihe. Tụkwasị na nke a, a ghaghị ịme ihe iji wepụ ihe mkpofu nke ụlọ ọrụ mmepụta ihe n'ime osimiri. A sị ka e kwuwe, nsị na-egbu egbu ga-eme ọdọ mmiri.

Mbibi nke oké osimiri

Tinyere osimiri mmiri, ihe ndị na-emepụta mmanụ, ihe ndị e ji agwọ ọrịa, ọtụtụ ndị na-egbu egbu, salts nke ọtụtụ ọla arọ na-abanye mmiri nke Oké Osimiri Ụwa.

N'ihi ya, mmetọ na-erute ụdị nke jidere azụ azụ na azụ na-ezighi ezi maka oriri.

Mgbanwe na oyi akwa ala

Kwa afọ, mmadụ na-achịkọta ihe ọkụkụ n'ubi. Ya na ya, nnukwu potassium, phosphorus na nitrogen, ya bụ, ihe ndị dị mkpa maka ihe oriri na-edozi ahụ, ewepụrụ ya n'ahịhịa ala. Iji mejupụta ihe ndị dị mkpa dị mkpa, organic, yana nri fatịlaịza, na-etinye aka na mpaghara kwa afọ. Olu ha kwesiri ibu ihe zuru oke iji nweta nnukwu nkpuru ma wepu nchapu nke akwa ohia. Otu akụkụ dị mkpa nke ichebe ogo nke ubi bụ ngwa nke ntụgharị ihe ọkụkụ kwesịrị ekwesị.

Ọ bụrụ na mmadụ ejighị ala na-akọ nke ọma, mmiri na-eme na ala. Nke a bụ mbibi nke elu elu, nke ifufe ma ọ bụ mmiri na-agba. Site n'inwebiga nri ókè n'ọzara na steppes, ifufe nwere ike ime.

N'ihi ya, ọrụ akụ na ụba nke mmadụ na-eyi egwu ijide akụkụ ndị dị mkpa site na mgbanwe agrarian. Nke a ga-ekwe omume na usoro mmeghe nke nsị. Ngwaputa nke ala na ebe miri emi na-ebibi ebe buru ibu nke n'ókèala di nso. N'otu oge ahụ, e nwere mmebi nke ọchịchị mmiri nke ala, mmetọ nke mmiri, ikuku na ala. N'otu oge ahụ, ihe ubi na-arịda.

Mmetụta na osisi na ugbo

Site na mmetụta ụmụ mmadụ na-emetụta n'ụzọ nkịtị, mgbanwe mgbanwe na gburugburu ebe obibi na-apụta. Otu ụdị nke mmetụta dị otú ahụ bụ ọsịsa na-aga n'ihu. N'okwu a, osisi ndị fọdụrụ n'okpuru ala dị n'okpuru mmetụta ọjọọ nke ìhè anyanwụ kpọmkwem. N'ime ndị na-ahụ onyinyo ndị na-ahụ anya nke osisi ahụ, a na-ebibi chlorophyll ma na-egbochi ibu. N'ihi ya, ụfọdụ ụdị na-apụ n'anya. Ụwa nke ụmụ anụmanụ na-enwekwa mgbanwe. Ụdị ndị ahụ bụ ndị jikọrọ ndụ ha na nkwụnye ahụ, na-akwaga n'ebe ndị ọzọ ma ọ bụ na-apụ n'anya.

Mkpa ndị njem nleta na ndị na-eme njem nleta na-eleta ihe ọkụkụ ahịhịa. Ha na-azọda ma jiri kọwaa ala, na-emerụkwa ọdịdị.
Mmetụta ọjọọ nke anụ ọhịa bụ nke ndị nnọchiteanya nke ógbè ahụ na-azụlite bụ ndị bara uru maka ụmụ mmadụ ma ọ bụ nwee ike iweta abamuru ihe onwunwe. Eziokwu a na-eme ụfọdụ ụdị anụmanụ ka ha ghara ịla n'iyi. Na nke a, n'aka nke ya, na-eme ka ọnụ ọgụgụ dị nro nke biocenoses dị.

Ọgba aghara redio

Na 1945, ụwa anyị chere nnukwu nsogbu ihu. O mere mgbe ndị America tinyere bọmbụ bọmbụ na obodo Japan nke Nagasaki na Hiroshima. Ụmụ mmadụ mụtara banyere mmetọ nuklia nke biosphere. N'okwu zuru ụwa ọnụ, e bipụtara mbipụta a mgbe e mesịrị nyocha ngwá agha nuklia tupu 1963.

Ntugharị, bọmbụ nuklia na-eme ka redizing radish dị ike. N'otu oge ahụ, ihe ndị na-egbu redio na-agbasapụ n'ebe dị anya, na-etinye anụ ahụ dị ndụ, mmiri na ala. Ebe a na - amalite inwe mmetụta ọjọọ nke biosphere na ụmụ mmadụ. Ọkpụkpụ radioactive, ịbanye n'ime ahụ, nwere mmetụta dị njọ n'ahụ sel nke anụ ahụ na akụkụ. N'okwu a, mmadụ anaghị anọgide na-egbochi ọrịa, gụnyere ọnwụ.

Nnyocha nke ngwá agha nuklia na-ebukwa otu ihe ize ndụ ọzọ. Mgbe bọmbụ ahụ gbawara, a na-emepụta nnukwu ájá. Akụkụ ya na-anọ n'ime ikuku ruo ogologo oge ma ghara ikwe ka nnukwu radieshon nke anyanwụ na-aga na Earth. Nke a nwere ike ibido mmalite nke "nsogbu nuklia nuklia," nke ga-eduga n'ọnwụ nke ihe niile dị ndụ.