Na nkà ihe ọmụma, ntinye bụ ... The William Wewell Induction Theory

Deductive na inductive ụzọ nke cognition bụ kasị nkịtị na uche na nkà ihe ọmụma. A p ur u ile ha anya n'uzo di iche iche. N'aka nke aka, ndi a bu usoro ndi na enyere aka iji nweta ihe omuma ohuru site n'onodu di. N'aka nke ọzọ, a kọwara ha dị ka ụzọ pụrụ iche nke cognition. Ka anyị tụlee ọdịiche ha na njirimara nke usoro dị otú ahụ maka mmalite nke ọmụma zuru oke, dịka ntinye.

Nkà ihe ọmụma: echiche dị iche iche nke usoro dị iche iche na cognition

Okwu a "deduction" n'asụsụ Latịn pụtara "nkwụsị". Nke ahụ bụ, mgbe ọ bụla n'ozuzu ya, amaghi ihe ọmụma a na-eme mgbanwe gaa n'ụdị ya ma ọ bụ kpọmkwem. A na-asụgharị ntụgharị dị ka "nduzi". Nke ahụ bụ, a na - ejikọta ya na nkenke nke ụfọdụ ihe ọmụma, ihe nmịpụtara ma ọ bụ nchọpụta. Na nkà ihe ọmụma, ntinye bụ, dị ka usoro, usoro iji nweta mkpebi ikpe-azụ site na ịnweta data. Ekwenyere na nhụpụ ahụ na-enyekwu ihe ọmụma ma ọ bụrụ na ebe obibi ya bụ eziokwu. Ọ bụ ihe doro anya karị, na ịchọta ihe ọmụma ndị ọkà mmụta sayensị ndị Europe, karịsịa mgbakọ na mwepụ. Na induction naanị "na-eduga" na eziokwu, na-enyere aka ịchọta ya. Ọ nwere ọdịdị nwere ike ime ya nakwa, dị ka a na-achị, ihe si na ya pụta bụ ịmepụta echiche. Nke a bụ ihe a na-akpọ induction. Ọ bụ ụdị usoro a nke cognition. Ọ bụrụ na a kwadoro ụfọdụ nkwupụta maka ikpebi nke ọ bụla, mgbe ahụ, anyị na-arụ ọrụ zuru ezu. Na mgbakọ na mwepụ, dị ka a na-achị, a na-eji ụda ya eme ihe. Otú ọ dị, a na-akpọ ya usoro mmezi. Ihe niile gbasara aha aha pụrụ iche nke usoro a dabeere.

Ịgagharị na akụkọ ihe mere eme nke oge ochie

Na nkà ihe ọmụma, ntinye bụ usoro nke cognition, nke a mụrụ na nkuzi nke Socrates. Ma nghọta ya banyere usoro a dị iche na ihe anyị maara ugbu a. Ọ kpọrọ usoro e ji tụnyere ya na mwepụ, mgbe a na-atụle okwu ụfọdụ dị oke nkenke, a chọpụtakwa uru ha bara uru. Site na mmalite nke ozizi Aristotle gbanwere nkà ihe ọmụma Grik oge ochie. Ebu ụzọ kọwaa ntinye dị ka ụkpụrụ nke ịchọta ihe ọmụma zuru ezu site na ihe ndị dị mkpa. Ọ kọwapụtara echiche dị otú a dịka ụda okwu. Onye ọkà ihe omimi a na-akpọ induction usoro megidere syllogism. O weere na iwepụ ga-abụ ụkpụrụ bụ isi nke inweta ihe ọmụma.

Nweghachi

Gịnị mere n'oge a na nkà ihe ọmụma? Ntughari bu ihe ndabere nke ndi sayensi sayensi, ndi onu ogugu ndi mmadu kwenyere. Ha na-akatọ Aristotle nke ukwuu, n'ihi na e guzobere nkà mmụta sayensị ya, bụ nke ha weere na ọ dị ntakịrị ma gbochie mmepe nke sayensị. Karịsịa buu na nke a bụ Frensis Bekon. Ọ kwenyere na iwepụ bụ nkwado maka okwu na ihe ịrịba ama, ma ọ bụrụ na e mezughị nke ikpeazụ ahụ, mgbe ahụ, ihe ọmụma niile dabara na ha adịghị ezi uche. Ọ na-atụ aro ịmepụta mkpesa site na nchọpụta sayensị, ọ bụghị ịkọwa ha, dabere na echiche ndị dịnụ.

Nbanye na "New Organon"

Ọ bụ ihe na-akpali mmasị na, n'agbanyeghị mmegide niile nke Aristotle, Bacon na-agbaso ụkpụrụ ya. Ọ na-eme ka ọdịiche dị iche na ntinye na syllogism, ma kpọọ ọrụ bụ isi "The New Organon," na ọnụ ọgụgụ kasị elu nke Grik ukwu. N'etiti ihe atụ na eziokwu, dịka onye na-eche echiche chere, otu onye ekwesịghị ile anya maka ihe ezi uche dịka njikọ njikọ. Ha na-adabere na esemokwu, ndị yiri, ihe ndị ọzọ na mgbanwe ndị yiri ya. Ekele Becon, ntinye aghọwo ụzọ bụ isi nke sayensị ndị Europe, mmasị na ndapụta adaala. Ma mgbe ahụ, mgbe Descartes, nkà ihe ọmụma ọzọ laghachiri syllogism dị ka ihe ndabere iji nweta ezi ihe ọmụma.

Nlaghachi nke induction. John Stuart Mill

Nke a bụ nke English ọkà mmụta sayensị ọzọ ịkatọ deductive usoro na epistemology. O kwuru na syllogism bụ n'ezie mgbanwe site na otu ihe dị iche na onye ọzọ, ma ọ bụghị site n'ozuzu ya na ihe ahụ. Dị ka ihe ndabere maka eziokwu sayensị, ọ na-ele anya na ịmalite ime ihe. Mill na-agbasa ma na-agbakwunye echiche nke Bacon. Site n'echiche ya, na nkà ihe ọmụma, ntinye bụ ụzọ anọ, njikọta.

• Nke mbụ bụ nkwenye. Nke ahụ bụ, mgbe enwere ihe jikọrọ ya na ọnụọgụ abụọ ma ọ̄ bụ karịa, mgbe ahụ, anyị na-emekọ ihe kpatara ihe anyị na-amụ.
• Nke abụọ bụ ihe dị iche. Dịka ọmụmaatụ, ihe na-eme n'otu ihe, ma ọ naghị anọ na ya ọzọ, mana na nkọwa ndị ọzọ niile, ihe ndị a na-adaba. Ya mere, ọdịiche a bụ ihe kpatara ya.
• Nke atọ bụ remnants. Ka e were ya na anyị kọwapụtara ụfọdụ ọnọdụ n'ọnọdụ ụfọdụ maka ụfọdụ ihe kpatara ya. Ya mere, ihe ọ bụla ọzọ dị na nke a nwere ike isi na ihe ndị ọzọ fọdụrụ.
• Ndien, ke akpatre, usoro nke ozi. Ọ bụrụ na anyị achọpụta na mgbe otu ihe mepụtara mgbe mgbanwe ndị ọzọ gasịrị, enwere mmekọrịta dị n'etiti ha.

Nkà ihe sayensị: ntinye dị ka otu n'ime ogidi ya

Encyclopedist nke England nke narị afọ nke iri na itoolu, Widyam Wewell, bụ onye dere ọtụtụ ọrụ n'ọhịa dị iche iche, bụ otu n'ime ndị iro a ma ama nke John Stuart Mill. Ka o sina dị, o kwenyere na ntinye nwere uru na-adịgide adịgide maka ihe ọmụma. Nke a na-esote aha ọrụ ya ndị kachasị. Akwụkwọ ya bụ The Philosophy of Inductive Sciences mepụtara ezigbo ihe na nghọta nke nghọta zuru oke. Ọ bụ nwoke a ka anyị ji okwu nke oge a na-eme nnyocha. Dịka ọmụmaatụ, o mere okwu ahụ bụ "sayensị" nke mara mma, ya na aka ya, ihe ndị ọkà mmụta sayensị na-eme n'ikpeazụ kwụsịrị ịbụ ndị a kpọrọ "nkà ihe ọmụma." Ozizi nke imeputa ya na-adọrọ mmasị, ọ dịghịkwa efu ihe ọ pụtara ruo taa. N'ebe na-enweghị ihe kpatara ya, a na-akpọ Wavell otu n'ime ndị guzobere nkà ihe ọmụma sayensị.

Ihe ọzọ na-ele echiche nke induction

Edere usoro ihe omumu nke onye ihe omimi a n'ebumnobi na nke onwe ya. N'anya ya, ihe ọmụma niile sitere na echiche ma ọ bụ site na mmetụta. Ma echiche ndị sitere na ahụmahụ (nhazi) bụ ihe na-egosi ọganihu na sayensị. Ọ bụ ndị ahụ, dịka eziokwu, na-anakọta ihe ọmụma nke ahụmịhe nke ndị na-eme nchọpụta na-eweta, ma jiri nchọpụta chọpụta ihe kpatara ya na iwu iwu. Wewell kweere na ọ nọgidere na-azụ ahịa Francis Bacon, ya mere, ya na Mill kwurịtara okwu, na-ekwenye na nke ikpeazụ a na-eme ka mmepụta ya dị mkpirikpi, na-ebelata ya na nchịkọta akụkọ na monotony. Usoro nke eziokwu zuru oke "na-etolite" site na nyocha nke ihe kpatara ya na-eduga n'inwe sayensị na ọganihu ya. Nkọwapụta nke William Wavell bụ echiche banyere ịrụ ọrụ uche nke "nchịkọta ọnụ," nke, dika ọdọ mmiri, na-ejikọta ụfọdụ eziokwu. Ya mere, ọ "na-eduzi" onye nchọpụta ahụ na echiche, site na nke ọ ga-ekwe omume ịkọwa ọtụtụ ihe dị iche iche dị iche iche site na iwu dị mkpa.

Kedu etu a na-esi nabata mmechi na oge anyị

Ugbu a, na sayensị na nkà ihe ọmụma, a ghọtara ụzọ abụọ nke cognition. Itinye n'ọkwa na nsiputa na-n'ọtụtụ ebe. Ma eziokwu na eziokwu nke ebe ahụ ka bụ ihe ndabere nke nkà mmụta sayensị nke oge a. Ihe atụ nke ntinye zuru oke - mgbe enwere nchịkọta zuru ezu nke ihe niile, nke ndabere nke otu ha kpebisiri ike - anaghị enwekarị nsogbu. Ihe ka ukwuu, echiche nke dabeere na usoro a bụ ihe atụ. Ha bụ nkwubi nke ntinye. N'ezie, ahụmahụ bụ ngwá ọrụ dị irè maka ịtọlite eziokwu ahụ. Ma usoro mmezi na-arụ ọrụ naanị na ọnụnọ nke usoro, dị ka Mill kwuru. Ọ bụrụ na pasent 90 nke ndị mmadụ bụ aka nri, mgbe ahụ n'eziokwu nke ịbụ onye agbụrụ mmadụ anaghị ewepụ eziokwu ahụ na onye a nwere ike ịbụ aka ekpe. Ya mere, ihe a na-akọwa mgbe niile na njedebe nke usoro mmezi. Ha na-abụkarị ihe nwere ike ime ma chọọ ihe ọzọ na ihe àmà. Otu ihe a na-emetụta ihe atụ. Ọ na-ekwu ("na-eduga") na ihe ndị a na-ahụkarị n'ihe ngosi. Otú ọ dị, nhọta a nwere ike ịdị elu ma ọ bụghị egosi mgbe niile. Ụzọ nke ezughị ezu induction na-aghọ ihe ndabere nke njehie. Nkwenkwe ụgha na nchịkwa dị iche iche nwekwara ike ịbụ ngwaahịa ya.

Ọ dị mkpa maka ntinye iji nwalee nkwupụta sayensị

Otu onye a ma ama nke "nsụgharị zuru oke" iji chọpụta Karl Popper na-enyocha ala maka cognition akụrụngwa dị ka ndị a. Ọ na-anwa ịza ajụjụ atọ a jụrụ ya. Ọ ga - ekwe omume ikwu eziokwu zuru ụwa ọnụ site n'eziokwu na ọ dabeere na ahụmịhe? Onye ọkà ihe omimi ahu kwenyere na obughi, ya mere n'ebube ya, n'echiche ya, n'okwu a adighi adighi. Otú ọ dị, na nsogbu abụọ na-esonụ, ọ na-arụ ọrụ dị oke mkpa. O kwere omume, Popper na-ajụ, ka ị tụlee na ụfọdụ ozizi bụ ụgha ma ọ bụrụ na nnwale data rejighachi ya? Ee, n'ezie, ọ na-aza. Ma ọ bụrụ na e nwere ọtụtụ echiche, ma ụfọdụ n'ime ha na-atụgharị site na ahụmahụ, na ụfọdụ adịghị? Mgbe ahụ, anyị ga - ahọrọ ndị na - agbanye "ndụ". Ya mere, dị ka Popper si kwuo, ntinye dị ka usoro nkwenye na nkà ihe ọmụma na-arụ nnukwu ọrụ. Ọ na-enyere anyị aka ịmata njedebe nke nkwupụta ahụ, ma ọ bụghị eziokwu ya. Site n'enyemaka ya, anyị nwere ike ịchọta ụdị nkwupụta ndị ahụ kachasị sie ike n'ule.