Ole ndị n'ime ndị ọkà mmụta sayensị nwere ike ịkọwa ihe odide Ijipt? Kedu ka ị si dozie ihe omimi nke ihe odide ndị Ijipt?

Mmepeanya Oge Ochie nwere a pụrụ iche na-omimi ọmụma, ọtụtụ n'ime ndị nke furu efu ka oge, ma ọ bụ na-ebu na-ili site ịgụ. Otu n'ime ihe omimi ndị a bụ ihe odide ndị Ijipt. Ndị mmadụ chọsiri ike ịkọwa ihe omimi ha, na-emerụ ili ahụ maka ili ahụ. Mana naanị otu onye nwere ike ime nke a. Ya mere, nke ndị ọkà mmụta sayensị nwere ike ịkọpụta ihe odide ndị Ijipt?

Kedu ihe ọ bụ?

Ndị Ijipt oge ochie kwenyere na ihe odide elu ọnụ bụ okwu Chineke. Ha na - ekwu, kwuo ma gbachi nkịtị. Nke ahụ bu, ha nwere atumatu ato: ide na iguta akwukwo, ikwuputa echiche, uzo esi ebufe ihe omimi n'etiti ogbo.

Na Middle Kingdom, ihe karịrị narị narị asaa na-esonyere na mkpụrụ akwụkwọ Ijipt. Hieroglyph nwere ọtụtụ ihe. Otu ihe ịrịba ama nwere ike ibu ihe dịgasị iche.

Tụkwasị na nke ahụ, e nwere akwụkwọ mpịakọta pụrụ iche nke ndị ụkọchukwu ji. Ha na-etinye ụdị echiche iche iche.

N'oge ahụ, ihe odide dị elu dị mkpa karịa akwụkwọ ozi nke oge a. Ha kwuru na ike ike.

Rosetta Nkume

N'oge okpomọkụ nke 1799 na Egypt, e nwere njem Napoleon. Ka ha na-egwu olulu na nso obodo Rosetta, e gwuru nnukwu nkume kpuchiri ihe omimi.

A gbajiri akụkụ nke elu ya. A na-echekwa ya n'elu ihe ndị dị na peeji anọ. A na-akụkwa ha site n'aka ekpe gaa n'aka nri, nke na-adịghị ahụkarị maka asụsụ ndịda.

Mpaghara etiti nke nkume ahụ nwere akara 32 dị elu, jiri aka nri gaa n'aka ekpe. A na-echekwa ha nke ọma.

N'akụkụ ala nke mkpụrụ akwụkwọ nkume ahụ, e dere n'asụsụ Grik. Ha biri na ala 54, mana ha anaghị echebe ha kpamkpam, n'ihi na agbawara nkuku ahụ site na nkume ahụ.

Ndị isi nke Napoleon ghọtara na ha emeela nchọpụta dị mkpa. A sụgharịrị mkpụrụ akwụkwọ Grik ozugbo. Ha kwuru banyere mkpebi nke ndị ụkọchukwu itinye ihe oyiyi nke onye na-achị Ijipt, Grik Ptolemy Epiphanes, nke dị nso na ihe oyiyi nke chi. Na-ahọpụta ụbọchị ọmụmụ ya ma rịgoro n'ocheeze ahụ dịka ezumike ụlọ nsọ. Ọzọ bụ ederede nke a na-edeghachi ihe odide a na ihe odide dị nsọ nke Ijipt na ihe ịrịba ama ndị mmụọ ọjọọ. A maara na Ptolemy Epifan chịrị n'afọ 196 BC. E Ọ dịghị onye ọzọ nwere ike ịtụgharị akwụkwọ ozi.

A na-etinye nkume ahụ n'ime Ụlọ Akwụkwọ Ijipt, bụ nke Napoleon guzobere na Cairo. Ma ndị agha Bekee meriri ndị agha France ma wusie onwe ha ike n'Ijipt. E zigara nkume ahụ dị omimi na British National Museum.

Ihe omimi nke akwukwo ihe omimi nke Ijipt bu ndi sayensi nwere mmasi gburugburu uwa. Ma, ọ dịghị mfe ịchọta ihe ọ mara.

Chapmolon si Grenoble

Na December 1790, a mụrụ Jacques-Francois Champollion. Ọ na-etolite nwa nwoke maara ihe, ọ na-enwe mmasị itinye oge na akwụkwọ dị n'aka ya. N'ime afọ ise, ọ na-amụrụ mkpụrụ akwụkwọ ahụ n'onwe ya ma mụta ịgụ ya. Mgbe ọ dị afọ 9, ọ na-asụ asụsụ Latin na Grik.

Nwatakịrị nwoke ahụ nwere nwanne nwoke tọrọ ya, bụ Joseph, nwere mmasị na Egyptology. Ozugbo ụmụnna na-eleta onye nlekọta ahụ, ebe ha hụrụ nchịkọta papyri Ijipt, e dere ya na ihe omuma. N'oge ahụ, Champollion kpebiri na ya ga-ekpughe ihe nzuzo nke ihe odide ndị Ijipt.

Mgbe ọ dị afọ 13, ọ malitere ịmụ asụsụ Hibru, Arabic, Persian, Coptic na Sanskrit. N'oge ọmụmụ ya na Lyceum Francois dere akwụkwọ banyere Egypt nke ndị Fero, nke mepụtara ụbụrụ.

Mgbe ahụ nwa okoro ahụ nwere oge nke ogologo ọmụmụ ihe na ịrụsi ọrụ ike. Ọ hụrụ otu nkume Rosetta, nke a na-egbughị egbu. Iji kpochapụ àgwà ọ bụla, ọ dị mkpa iji nlezianya na-ele ya anya.

Na 1809, Champollion ghọrọ prọfesọ akụkọ ihe mere eme na Mahadum Grenoble. Ma n'oge ọchịchị ndị Bourbons, a chụpụrụ ya n'aka ya. N'afọ siri ike maka ọkà mmụta sayensị ahụ, ọ rụrụ ọrụ na ngwọta nke nkume Rosetta.

Ọ ghọtara na ihe odide ahụ dị okpukpu atọ karịa okwu ndị dị n'asụsụ Grik. Mgbe ahụ, Champollion gara leta na ha bụ ọdịdị nke akwụkwọ ozi. Ka ọ na-arụ ọrụ ọzọ, ọ ghọtara na mkpụrụ akwụkwọ ndị Ijipt nwere ihe odide dị iche iche nke ụdị atọ.

Ụdị nke mbụ bụ ihe nnọchianya ndị e wuru na nkume ahụ. A na-egosi ha dị ka nnukwu na nke doro anya, na-egosi ihe ngosi zuru oke.

Ụdị nke abụọ bụ ihe nnọchianya ndị dị nsọ, nke bụ ụdị ihe odide ndị ahụ, ma ọ bụghị n'ụzọ doro anya na-egosipụta. A na-ede akwụkwọ a na papaịrọs na limestone.

The atọ ụdị - na Coptic mkpụrụ okwu, esịnede 24 akwụkwọ Grik na asaa akwụkwọ ozi, consonants mmụọ ọjọọ akwụkwọ ozi.

Atụmatụ site n'oge ochie

Ịchọpụta ụdị akwụkwọ ndị Ijipt, nyeere ndị ọkà mmụta sayensị aka n'ọrụ ya n'ọdịnihu. Ma o were ya ọtụtụ afọ iji chọpụta akwụkwọ nke akwụkwọ nsọ na nke ndị mmụọ ọjọọ.

Site na ihe odide Grik, ọ maara ebe aha Ptolemy Epifan, nke dị n'asụsụ Ijipt dị ka Ptolemayos, kụrụ aka. Ọ hụrụ ihe ịrịba ama n'etiti etiti nkume ahụ nke kwekọrọ na ya. Mgbe ahụ o ji ihe odide ndị na-ede ihe atụ dochie ha ma chọta akara ndị dị n'elu nkume ahụ. Ọ chepụtara na ndị Ijipt oge ochie na-gafere udaume na-ada, n'ihi ya aha nke Fero ga ada ụda dị iche iche - Ptolmis.

N'oge oyi nke afọ 1822, Champollion natara isiokwu ọzọ na akwụkwọ edemede na Grik na Ijipt. Ọ na-agụrụ ya aha Queen Cleopatra na mpaghara Grik ma chọta ihe ịrịba ama kwekọrọ n'ihe odide nke Ijipt oge ochie.

N'otu aka ahụ, o dere aha ndị ọzọ - Tiberius, Germanicus, Alexander na Domitian. Ma o juru ya anya na n'etiti ha enweghi aha Ijipt. Mgbe ahụ, o kpebiri na ndị a bụ aha ndị isi mba ọzọ, a dịghịkwa eji akara ngosi eme ihe maka ndị Farisii.

Na September 1822, ọkà mmụta sayensị natara akwụkwọ ndị ahụ site na mgbidi ụlọ nsọ Ramses nke Abụọ. N'adịghị ka nkwenkwe ya ghara iji akara ụda, ọ gbalịrị ime ka aha ahụ doo aha. Ya mere, ihe nnọchianya ahụ mgbe akara ahụ gasịrị, o nwetara R-e-m-s-c. Ọ bụrụ na ị gbakwunye ụdaume, ị ga-enweta Ramses. Idem ama akpa enye idem. Na-ekpebi n'ụzọ dị otú a iji gụkwuo, ọ natara Onye, Thutmose. Ndị nnọchianya nwụrụ anwụ jiri nwayọọ nwayọọ bịa ndụ.

Ọ bụ nchọpụta dị ịrịba ama. Ihe odide Ijipt dị mma!

Onye ọkà mmụta sayensị weere ọsọ gaa nwa ya nwoke iji kọsaa ihe ọ chọpụtara. Ma, na-eti mkpu, sị: "Achọtara m!", Amaghị m. Ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu izu ọ dinara ala.

N'ikpeazụ September, Champollion kọrọ banyere nchọpụta dị ịrịba ama nke French Academy of Sciences. Banyere agha na mmeri nke ndị Fero, banyere ndụ ndị mmadụ, banyere mba ahụ, ihe odide ndị Ijipt kwuru. Ntughari mepere oghere ọhụrụ na Egyptology.

Afọ ikpeazụ nke ndụ Champollion

Champollion - otu n'ime ndị ọkà mmụta sayensị bụ onye nwere ike ịkọpụta ihe odide Ijipt, enweghị ebe ahụ. Ọ gara Ịtali maka ihe ọhụrụ, n'ihi na n'obodo a, e debere ọtụtụ akwụkwọ Ijipt.

Mgbe alọta Italy, ndị ọkà mmụta sayensị emewo ọrụ na-akọwa ụtọ asụsụ nke oge ochie asụsụ nke Egypt, nwere Ijipt hieroglyphics, imepụta nke bụ ihe na-akpata nke ndụ ya.

Na 1822, Champollion duuru njem gaa mba pyramid ahụ. Nke a bụ nrọ mbụ ya. Ebube nke temple nke Hatshepsut, Dender na Sakkar gburu ya. Ihe odide a na-egosi na mgbidi ha, ọ na-agụrụ ya nke ọma.

N'ịbụ onye si n'Ijipt lọghachi, a họpụtara ọkà mmụta sayensị na Faculty French. Enye ama ọfiọk kpukpru owo. Ma, ọ dịghị enwe otuto ruo ogologo oge. Nanị ọkà mmụta sayensị bụ onye nwere ike ịkọwa ihe odide Ijipt, nwụrụ na March 1832. Gwa ya ọtụtụ puku mmadụ. Ẹbụk enye ke ebekpo Pere Lachaise.

Edere Ijipt

Otu afọ mgbe onye ọkà mmụta sayensị nwụsịrị, nwanne ya nwoke bipụtara ọrụ ndị ọhụrụ kachasị ihe odide ndị Ijipt na nsụgharị.

Na mbụ, akwụkwọ ozi Ijipt ahụ kwadoro ka e jiri ihe osise dị mfe. Nke ahụ bụ, okwu niile nọchiri anya ya n'otu foto. Mgbe ahụ, ọnụ ọgụgụ ahụ malitere ịgụnye ụda nke mejupụtara okwu ahụ. Ma ndị Ijipt oge ochie edeghị ụda olu. Ya mere, mgbe otu okwu na-egosi okwu dị iche iche. Iji mara ọdịiche dị na ha, e debere akara pụrụ iche n'akụkụ akara ahụ.

Ihe odide nke oge ochie nke Ijipt bu okwu, okwu oma na ihe omuma. Ụdị ụda ahụ nwere ọtụtụ nkwenye. Hieroglyphics nke dere otu akwụkwọ ozi bụ naanị 24. Ha bụ mkpụrụ okwu ma jiri ederede aha mba ọzọ. Ihe a nile mara amara mgbe ha kpughere ihe nzuzo nke ihe odide nke Ijipt.

Ọgụgụ nke Ijipt oge ochie

Ndị Ijipt jiri papyri mee ihe maka ide ihe. A na-egbutu osisi ndị dị na osisi ahụ ma gbanye ya ka e wee nwee ike ịmịpụ ha n'ọnụ. N'ihi ya, a na-ejikọta ọtụtụ n'íkwù ma tinye ya. Ejikọtara akụkụ nke osisi ahụ na ihe ọṅụṅụ ha.

A na-ede akwụkwọ ndị a site na osisi aka. Onye odeakwụkwọ ọ bụla nwere eriri ya. A na-ede akwụkwọ ozi ahụ na agba abụọ. A na-eji agba aja eji ederede ederede, a na-ejikwa ọbara uhie mee ihe ná mmalite nke akara.

Ndị odeakwụkwọ kwadebere n'ụlọ akwụkwọ. Ọ bụ ọrụ a ma ama.

Ikpe Champollion dị ndụ

Mgbe onye na-akọwa ihe odide ndị Ijipt na-ede akwụkwọ nwụrụ, ọ na-echegbu onwe ya banyere ịnọgide na-amụ banyere ọdịbendị nke Ijipt oge ochie. Na oge anyị, a na-ekewapụta ntụziaka a na sayensị dị iche iche. A na-amụ akwụkwọ, okpukpe, na akụkọ ihe mere eme nke obodo a.

Ya mere anyị zara ajụjụ nke ndị ọkà mmụta sayensị nwere ike ịkọwa ihe odide ndị Ijipt. Taa, ndị na-eme nchọpụta nke oge a nwere ike ịrụ ọrụ na isi mmalite. N'ihi Champollion, ụwa dị omimi nke mmepeanya oge ochie kwa afọ na-ekpuchi ihe mkpuchi ya.

Onye na-ede akwụkwọ banyere Ijipt oge ochie

Thoth e efe ofufe site na Ijipt dị ka a chi nke akwụkwọ. A kpọrọ ya "odeakwụkwọ nke chi." Ndị bi n'Ijipt oge ochie kwenyere na o mepụtara mkpụrụ okwu ahụ.

Ke adianade do, enye ama anam ediwak usọp ke utọ astrology, ọgwụ ọjọọ na ọgwụ. Plato kwupụtara ya na ndị nketa nke ọdịdị nke Atlanta, na-akọwa nke a site na ya maara ihe ọmụma.