The ọsọ nke ìhè na a agụụ ... ma ọ bụghị naanị

A onye na-mmasị na ọdịdị nke ìhè, dị ka ọ pụtara ìhè site myths, akụkọ na-emeghị, extant nkà ihe ọmụma arụmụka na sayensị chọpụtara. Light abụwo mgbe nile ihe na-akpata arụmụka nke oge ochie ndị ọkà ihe ọmụma, na mgbalị ndị e mere iji na-amụ ya n'oge omume nke Euclidean jiometrị - 300 BC Ọ ama maara nke rectilinear Mgbasa nke ìhè, hà akụkụ nke omume na echiche, refraction onu, tụlere ndị na-akpata nke egwurugwu. Aristotle kweere na ọsọ nke ìhè bụ enweghi ngwụcha, ya mere, ezi uche, na -amata ọtụtụ ndị na-agba nke ìhè adịghị agbanweli. A na-ahụkarị ikpe mgbe ihe bụ nsogbu bụ ya miri nghọta nke oge n'ihu nke azịza.

Ụfọdụ 900 afọ gara aga, Avicenna aro na n'agbanyeghị otú nnukwu ma ọ bụ ọsọ nke ìhè na ọ dị, mgbe niile, nwere a nwere oke uru. Nke a uche ọ bụghị nanị na ya, ma ọ dịghị onye nwere ike iji gosi na ya experimentally. Ọgụgụ Galileo Galiley chọrọ nnwale mechanistic nghọta nke nsogbu: abụọ ndị guzo n'ebe dị anya, nke a ole na ole kilomita nke onye ọ bụla ọzọ, nye n'ókè, emeghe valvụ ejegharị. Ozugbo nke abụọ ọzọ iji hụ ìhè si akpa oriọna, ọ ga-emepe ya n'ọnụ ụzọ ámá, ndị mbụ party dere oge nke nnata nke nzaghachi mgbaàmà ìhè. Mgbe ahụ anya enwekwu, na ihe nile na-ugboro ugboro. Anya na-abawanye na-egbu oge mkpọchi na na na ndabere ịrụ a ngụkọta oge nke ndị na-agba nke ìhè. The nnwale biri na ihe ọ bụla, n'ihi na "ọ bụ na mberede, ma nnọọ ngwa ngwa."

The mbụ tụrụ ọsọ nke ìhè na agụụ na 1676, enyocha mbara igwe Adanlodu Ole Roemer - ọ na-ewe mmalite Galileo: ahụ chọpụtara na 1609, anọ Jupiter satellite, nke n'oge ọnwa isii oge ihe dị iche n'etiti abụọ chi jiri n'ehihie, satellite bụ 1320 sekọnd. Iji nkà mmụta mbara igwe ọmụma nke oge ya Roemer bụ ọsọ nke ìhè hà 222.000 km kwa nke abụọ. Pụtara bụ na n'ihe usoro onwe ya nnọọ ezi - ojiji nke ugbu mara data n'obosara Earth orbits, Jupiter na dimming satellite oge oge na-enye ike ọsọ nke ìhè na agụụ, ruo ụbọchị ụkpụrụ nwetara site ụzọ ndị ọzọ.

Ná mmalite, a Romer nwere nwere naanị otu mkpesa - ọ dị mkpa tụọ n'ụwa n'aka. O were ihe fọrọ nke nta ka afọ 200 na Louis Fizeau wuru zie ezie ngwa na nke ìhè doo gosipụtara si mirror na a anya nke karịa 8 km na bịara azụ. Fineness bụ na o weere ọnọdụ na ụzọ azụ na-apụta site na gia cavities, ọ bụrụ na rotational ọsọ nke wheel amụba, oge na-abịa mgbe ìhè akwụsị anya. Ndị fọdụrụ - a atọ. The n'ihe N'ihi - 312.000 kilomita kwa nke abụọ. Anyị ugbu a na-ahụ na Fizeau ka nso ka eziokwu.

Nzọụkwụ na-esonụ bụ tụọ ọsọ nke ìhè mere Foucault, onye dochie gia ewepụghị mirror. Ọ bụ ike belata size nke nwụnye na-amụba n'ihe ziri ezi ruo 288.000 km kwa nke abụọ. Ọ dịghị dị mkpa bụ ọrụ mere na Foucault si nnwale nke o kpebisiri ike na ọsọ nke ìhè na ọkara. N'ihi nzube a ka anwụrụ na mmiri e debere n'etiti Dabara Adaba enyo. Na ihe a, ọ chọpụtara a Mbelata ọnụego nke ìhè n'oge ya ịnọgide na-ajụ dabere Refractive index.

Na nkera nke abụọ nke narị afọ nke 19, ọ bụ oge Michelson, onye raara afọ 40 nke ndụ ya hà na ubi nke ìhè. Okpueze nke ọrụ ya echichi na nke ya tụọ ọsọ nke ìhè na agụụ na-eji ihe kpọpụrụ metal tube bụ ogologo oge karịa ọkara kilomita. Ọzọ isi nweta Michelson bụ ihe àmà nke eziokwu ahụ bụ na ihe ọ bụla wavelength nke ìhè ike ọsọ na a agụụ, na-ahụ dị ka ọkọlọtọ nke dịkọrọ ndụ 299792458 +/- 1.2 m / c. Ndị dị otú ahụ hà na-rụrụ na ndabere nke adi akwụkwọ uru mita Dị ka a kọwara mma, na 1983 na mba ọkọlọtọ.

Amamihe Aristotle bụ ihe ọjọọ, kama iji gosi na ọ were fọrọ nke nta 2000 afọ.