Igwe mmekorita: nkọwa, akụkọ ntolite, mmepe, nsogbu na atụmanya

Ọhụụ nkà na ụzụ nke oge a nwere ọtụtụ isi ihe. Chief n'etiti ha bụ eziokwu na ndị dị otú ahụ a ọha mmadụ na akpa ebe bụ mgbe ndị ọkà mmụta sayensị na-enwe ọganihu na onye nnwere onwe.

Ụdị okwu a

Okwu ahụ bụ "nkà mmụta nkà na ụzụ", ma ọ bụ "nkà na ụzụ," pụtara na 1921. E ji ya na Thorstein Veblen mee ihe na mbụ. N'akwụkwọ ya bụ "Engineers na usoro ego," onye nchọpụta ahụ kwusiri ike na ọ dị mkpa ịme ka mgbalị ndị injinia jikọtara gburugburu ụwa gbanwee ndụ n'ụwa.

Echere echiche a ngwa ngwa na obodo sayensị. Ndị na-eso ụzọ Veblen nọgidere na-achọ onye ha bu ụzọ. E nwere ọtụtụ echiche banyere ọdịdị nkà na ụzụ. Na mbu, o megidere omenala obodo. Omume dị otú a na-egosi na ndị òtù ya na-agbalị ịchekwa ụzọ ochie nke ndụ. Ụdị ọdịnala na-eduzi ha ma na-atachi obi na-agbanwe agbanwe. Ọ bụ ọha na eze na-eji nwayọọ nwayọọ na-elekọta mmadụ. Azụlite nkà na ụzụ dị iche iche gbasara ụkpụrụ ndị ọzọ - nnwere onwe onye ọ bụla, ọganihu, ọganihu n'ime akụkụ nile nke ndụ, ịdị njikere ime mgbanwe maka mgbanwe ngwa ngwa.

Isi ihe nke mmepeanya nke nkà na ụzụ

Teknụzụ abụghị nanị mmepe anya (ya bụ, ụzọ ọha mmadụ), kamakwa echiche. Ndị na-akwado ya kwenyere na ọ dịghị ihe dị mkpa karịa mmepe sayensị. Tinyere nke a, mmepe nke nkà na ụzụ na-ebute mgbanwe ná ndụ mmadụ. Ọganihu nka abụghị ihe ọchị maka ndị ọkà mmụta sayensị. Ọ bụkwa ụzọ isi dozie ọtụtụ nsogbu ọha na eze (dịka ọmụmaatụ, iji dozie ọdịiche dị n'etiti ndị ọgaranya na ndị ogbenye).

Ọhụụ nke oge a (nke mmadụ mere) agbanwe ọ bụghị nanị ụzọ ndụ nke ndị mmadụ, kamakwa usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Nke a akụziri na-egosi na steeti ga-achị agaghị a adọrọ adọrọ ndú, a doro anya na alụmdi nke ike. Usoro nke ịchịkwa mba na-arụ ọrụ na nkà na ụzụ na-arụ ọrụ na-enweghị isi maka otu iwu. N'ezie, àgwà nke onye na-achị achị ga-abụ ebe nke abụọ. Na mbụ ebe bụ nnọọ ala igwe, nke, site na ya na-elekọta mmadụ agagharị edemede n'elu naanị elu-edu oru, bụghị populist, kwe nkwa na ntuli aka Ntuli ugwu nke gold. Ndị ọkachamara na-ahụ maka nkà na ụzụ na - eme ka ndị na - ahụ maka nkà na ụzụ - ndị na - arụsi ọrụ ike ruo ogologo oge n'ọrụ ha.

Ihe ndị dị mkpa maka ọdịdị

Taa, o siri ike ịgọnahụ na sayensị bụ isi nke ọganihu. Otú ọ dị, àgwà banyere mmepe nke teknụzụ abụghị mgbe niile. Ọbụna mgbe ụmụ mmadu hapụrụ oge ọjọọ, sayensị ruo ogologo oge bụ nza nke akụkụ ala. Ihe ndi ozo mbu nke mere ka o buru na Antiquity bu ndi otu ndi omenala. Omenala na omenala weere ọnọdụ dị mkpa n'ime ha niile.

Achọpụta ihe mbụ dị mkpa maka ọmụmụ nwa oge nke anthropogenic na iwu Grik oge ochie. Ndị a bụ obodo ndị nwere onwe ha, ndị ọrụ na ndị ọkà mmụta sayensị na-arụ ọrụ dị mkpa na ndụ. Ebumnuche nke ochichi onye kwuo uche ya na-achịkwa iwu ndị ahụ, bụ nke na-anọchite anya ike ọchịchị oge ochie nke despot. Ọ bụ na obodo ndị a ka ọtụtụ ihe ndị mmadụ dị mkpa pụtara.

Na-alụso ọha mmadụ ọgụ

Ihe dị iche n'etiti ọha mmadụ na ọdịnala anthropogenic bụ nnukwu. Ya mere, ndị mmadụ aghaghị igosi na ha nwere ọganihu ruo ọtụtụ narị afọ. Ọganihu nke ọdịnala nke anthropogenic malitere na narị afọ nke 15 na 16, mgbe Western Europe matara banyere ịdị adị nke New World. Nchọpụta nke ala ndị dị n'ụsọ oké osimiri mere ka ọchịchọ nke ndị bi na Katọlik mara. Ndị na-eme nchọpụta na ndị na-eme nchọpụta kasị bụrụ ndị na-achọgharị na ndị na-eme nchọpụta. Ha meghere ụwa gburugburu onwe ha ma mee ka ha mara ndị nwe obodo. Usoro a enweghi ike imetụta ọnọdụ uche zuru oke. N'ikpeazụ, ọnụ ọgụgụ nke ihe ọmụma ghọrọ àgwà.

Otu n'ime isi ihe mgbochi maka mmepe nke ọha na eze nke oge mbụ bụ okpukpe. Chọọchị dị na Europe nke oge ochie bụ ụlọ ọrụ dị mkpa, ma nke ime mmụọ ma nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị. A kpọrọ ndị iro ya ndị jụrụ okwukwe ma kpọọ ha ọkụ n'elu osisi ahụ. Ná mmalite nke narị afọ nke 16, a mụrụ ime mgbanwe ahụ na Germany. Onye ndu ya bụ Martin Luther kwadoro mgbanwe nke ụka ahụ. Onye nkwusa ahụ nwere ọtụtụ ndị na-akwado ya, gụnyere na ọchịchị ndị Germany. Agha mgba n'etiti ndị Protestant na ndị Katọlik malitere n'oge na-adịghị anya. Ọ rụpụtara Agha Afọ Iri Atọ (1618-1648), mgbe e mesịrị, ụkpụrụ nke nnwere onwe okpukpe malitere n'ọtụtụ mba Europe.

Mmetụta nke ọganihu na akụ na ụba

Na ndi mmadu ohuru, otutu ihe ndi ozo abanye n'ime mmepe akwukwo. E mepere mahadum, ndị mmadụ mụtara ma mata ụwa gbara ha gburugburu. Ọganihu nke nkà na ụzụ emeela ka ụba akụ na ụba. Ndị dị mkpa dị mepụtara dị ka ndị ekwe ma ọ bụ, n'ihi na ihe atụ, a uzuoku ji esi mmiri ọkụ, nyeere mba ụfọdụ na-amụba ha onwe ha na emeputa na mma ọdịmma nke ụmụ amaala.

Mgbanwe usoro mmepụta nke XIX na narị afọ mere England a isi n'ụwa ike na chịrị na n'akụkụ nile nke ụwa. O doro anya na ọ bụlarị mmepeanya nkà na ụzụ. Nsogbu nke mmepe ya bụ n'ihi na ndị mmadụ ghọrọ ndị nna ukwu nke ụwa dum amụtaghị otú ha ga esi eji ihe onwunwe ya mee ihe n'ụzọ kwesịrị ekwesị.

Ihe Dị Mkpa nke Nnwere Onwe Obodo

N'oge Renaissance na Enlightenment, ọtụtụ echiche nke ụwa oge ochie na omenala ndị Kraịst na-synthesized. Ihe omuma ohuru ahu bu ihe kachasi nma site na ihe abua a. Karịsịa, ọ bụ ịhụnanya maka mmadụ. Echiche nke Enlightenment kwuru na n'ime ụwa, ọ dịghị ihe dị mkpa karịa otu onye.

Ụkpụrụ ndị a dị ugbu a dabere na mmepụta iwu nke ọtụtụ nchịkọta ụwa. E bu ụzọ kwusaa echiche mmadụ mgbe ọ kwusịrị nnwere onwe US. Ụkpụrụ nke mba ọhụrụ a ejiriwo nnwere onwe obodo ndị dị ugbu a gbanwee. N'ụzọ yiri nke ahụ ka afọ ole na ole gachara, gara France, ebe e nwere mgbanwe nke na-ebibi iwu ochie na ihu ọchịchị nke zuru oke. N'ọdịnihu, ruo narị afọ abụọ ọzọ, obodo dịgasị iche iche na-achụso onwe ha n'ụzọ nke ha, na-enweghị nke ọ ga-ekwe omume icheta mmepeanya nkà na ụzụ.

Ọganihu nke Ọganihu Technogenic

Na narị afọ nke iri abụọ, ụmụ mmadụ na nkà mmụta nkà na ụzụ na-akwaga n'ọgbọ ọhụrụ nke mmepe ha. N'oge a, ọganihu nke mgbanwe mmekọrịta ọha mmadụ na-arịwanye elu. Taa, ndụ nke otu ọgbọ dị ọhụrụ dị ka ọ bụ narị afọ ole na ole gara aga. A na-akpọkwa mmepe ihu igwe na-akpọ "n'ebe ọdịda anyanwụ", na-ekwusi ike ebe ọ si malite. Taa, isi iwu dị otú ahụ bụ Europe na United States.

Ihe dị mkpa bụ na taa nsogbu nke mmepeanya nke mmadụ enweghi ike ime ọzọ, n'ihi na isi mmalite ya abụghị ebe omenala ọhụrụ dị ka nke mbụ (colonialism, wdg), ma nhazi nke usoro dị ugbu a. A na-ewere ihe ịga nke ọma nke mgbanwe site na otu omenala ụwa na nkà na ụzụ na-eme ka a gbanwee ụkpụrụ. Taa, ihe kachasị mkpa maka ọha mmadụ bụ ihe ọhụrụ ọ bụla, ihe ọhụrụ, dịka ihe atụ.

Ọdịbendị omenala na nkà na ụzụ enweghị ike ibikọ ọnụ ọnụ. Ya mere, ọha mmadụ nke oge a na-eji ike gbasaa n'akụkụ nile nke ụwa. Obodo ndị omenala na-enwe afọ ojuju site n'ịkpọtụrụ teknụzụ kachasị ọhụrụ. Ndị na-agbaso ọdịnala na ndị na-akpọ ọganihu nke ọganihu bụ nanị otu ụzọ isi dịrị ndụ na ụwa nke taa - iji mee ka ọha na eze dịrị n'otu. Nke a bụ otú North Korea si ebi ndụ, nke na-amataghị ihe ndị West West chọpụtara, ọbụnakwa adịghị akwado mmekọrịta akụ na ụba na ya.

Mmadụ na okike

Otu n'ime ndị isi kachasị mkpa n'ime mmepeanya nkà na ụzụ bụ ọchịchọ nke mmadụ iji merie ọdịdị. Nwoke a amụtaghị ozugbo ilekọta ụwa gbara ya gburugburu. Ya activism metụtara na kpụ ọkụ n'ọnụ iji eke ego-emekarị ka mmadụ mmadụ mere ọdachi, bụ detrimental na gburugburu ebe obibi. N'ọtụtụ usoro ihe atụ ndị dị otú a, otu nwere ike ịdebanye ọdachi ahụ na ụlọ ọrụ nuklia Chernobyl. Nkea bụ otu mgbe ndị mmadụ ji ngwa ngwa jiri nkà na ụzụ, ma ha amụtaghị iji ya. Mmadu nwere nani otu ulo. Echiche na-enweghị isi banyere ọdịdị bụ otu n'ime isi nsogbu nke nkà na ụzụ.

O di nkpa ka otu onye otu n'ime obodo a nwee ike ime mgbanwe. Ọ bụ n'usoro iwu a ka a na-ejikọta ụkpụrụ ndị dị na nkà mmụta nkà na ụzụ, bụ nke ọ na-agbanwe agbanwe mgbe niile.

Ebe mmadu di n'ime mmadu

Mmalite nke ọdịnala nke anthropogenic gbanwere ọnọdụ mmadụ n'ime ọha mmadụ. N'asụsụ ọdịnala, ndị mmadụ na-adabere na ike kachasị elu, omenala na usoro ihe.

N'ụwa nke oge a, àgwà a kwadoro. Onye ọ bụla nwere ike ịgbanwe ọnọdụ ha, kọntaktị, na-arụ ọrụ na uche. A naghị ejikọta ya na iwu ndị na-adọrọ mmasị. Modern nwoke bụ free. Inwere onwe dị mkpa maka onye ọ bụla maka mmepe na nghọta onwe ya. Ọganihu nke nkà na ụzụ, nke a na-ewu na nchọpụta na nchọpụta, na-akwado ma na-akwado onye ọbụla nke onye ọ bụla.