The Renaissance is ... The Renaissance: omenala, nkà

Renaissance, nke malitere n'Itali na narị afọ mbụ nke narị afọ nke 15, weghaara ụwa oge ochie, na-agbanwe ya ruo mgbe ebighi ebi. Na nsụgharị si French ma ọ bụ Italian "Renaissance" - ọ bụ "a mụrụ ọzọ", nke jikọtara na mmalite nke omenala ochie na nkà. Renaissance bụ ihe omimi magburu onwe ya n'ime mmadu, enweghi obi abua banyere ya. N'oge ahụ, e kere ihe osise dị ebube, ihe osise, na ihe owuwu. Edere (ma bipụtara) akwụkwọ ukwu. Ihe okike mmadu, nke ndi isi ama a ma ama nke oge gara aga mere, ka na-adi nma karia ma ha agaghi eme ka amara ha.

Na-atụ egwu Oge Ọchịchị

A maara n'ozuzu na oge Renaissance gbanwere oge emepechabeghị anya, nke dị, dị ka ọ dị na mbụ, ọchịchịrị, n'ezie, dị njọ, na-ejikwa ọtụtụ arụrụala okpukpe - niile banyere Njụta Okwukwe. E nwere isi mmalite ndị na-ekwu n'ụzọ doro anya na n'ihi mmejọ nke aghụghọ Chọọchị Katọlik, Renaissance adabawo n'apịtị.

Akụkụ nke echiche a banyere ihe nwere ikike ịdị adị, ma o yighị ka uru ndị ụkọchukwu dị na usoro a dị oke. Naanị mmadụ mmadụ na-amalite na cyclically, mgbanwe ọ bụla na-esote mmeghachi omume, na Renaissance epoch ghọrọ onye na-eme ihe niile ziri ezi, karịsịa ebe ọ bụ na ọtụtụ n'ime echiche ya dị iche iche na ndị na-amaghị, ọrịa na-akpata ọrịa n'oge ahụ. O siri ike igbali onye nwere oke Chineke mgbe ọ dara ogbenye, na ịdabere na egwu mgbe nile.

Chọọchị dị ka ebe siri ike nke mmepeanya

Ụfọdụ ndị na-akọ akụkọ ihe mere eme na-ata ụta na Middle Ages maka mpụ dịgasị iche iche megide ụmụ mmadụ, ọbụna ebe ọ na-edeghị eziokwu. Dịka ọmụmaatụ, ụfọdụ akwụkwọ na-eji nnwere onwe nke ikwu na sayensị azụliteghị n'oge emepechabeghị. Ka o sina dị, ọtụtụ mahadum dị na Europe n'oge a pụtara kpọmkwem na saịtị nke ndị mọnk ochie (Oxford) ma ọ bụ mgbalị nke ndị ụkọchukwu (Sorbonne).

Ọ na-enweghị uche ịgọnahụ na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na e guzobeworo oge ochie bụ ụka (ọ nọgidere na-adịgide ruo ọtụtụ iri afọ). A na-akọwa nke a n'ụzọ doro anya: ọnụ ọgụgụ kachasị elu nke ndị gụrụ akwụkwọ na ndị nkụzi na-etinye uche na ndị ụkọchukwu, ma ọ bụrụ otú ahụ, ònye ga-akụzi "ndị na-enweghị ezi uche," ọ bụghị ndị mọnk na ndị ụkọchukwu ọzọ?

Mmepe nke mmepeanya na-aga n'ihu. Ọ bụ ezie na mgbe ụfọdụ ihe a kpọrọ mmadụ aghaghị ịlaghachi azụ, mana ọdịbendị nke Renaissance agaraghị ewere ọnọdụ n'ụdị nke anyị maara ya ma ọ bụrụ na ọ gaghị agafe n'okporo ụzọ dị egwu n'ọchịchịrị nke oge emepechabeghị. N'ihi ya, a gaghị amụrụ akwụkwọ ọgụgụ dị ukwuu ma ọ bụrụ na ha ebutebeghị ọrụ ochie nke ọtụtụ ngwongwo (bụ ndị anyị na-akpọ akụkọ ihe omimi nanị n'ihi na aha ha amaghị ama). Ọ bụrụ na enweghi poetics nke oge ochie, ọ ga-abụ na Dante Alighieri bụ Divine Comedy and Sonnets of Petrarch gaara eme.

Mkpụrụ kwesịrị ịda n'ala ala

Obughi ihe kwesiri ekwenye imegide oge gara aga na nke ozo. Voltaire kwuru na akụkọ ihe mere eme bụ akụkọ ifo nke onye ọ bụla kwetara. Ọ gaghị ekwe omume ịghara ịnakwere nkwenye nke nkwupụta okwu a. Akụkọ banyere Renaissance, ihe mgbagwoju anya na iche iche, enweghị ike ịkọwa ya n'enweghị ihe ọ bụla. E nwere ọtụtụ nsụgharị na-akọwa ihe a dị ebube n'akụkọ ihe mere eme nke ihe a kpọrọ mmadụ, ọtụtụ n'ime ha nwere ikike ịdị adị.

Akara n'ụlọ akwụkwọ obi ike na Renaissance nka na mberede chọpụtara oge ochie omenala na ọnụ malitere iṅomi ya, na-ghọtara dị ka a schematic. Mgbe niile, ihe atụ nke na-arụ ọrụ na-agaghị pụọ Gris na ndị Rom art, ịrịba ọrụ nke oge ochie dere sụgharịrị na ochie Europe, malite na nke Asatọ na narị afọ, ma ọ dịghị Renaissance adịghị adakwasị ọzọ narị afọ asatọ.

N'ezie, ọdịda nke Rome nke Abụọ (Constantinople) na 1453, mgbe ndị omenala nke ndị Alakụba na-atụ ụjọ (ma ọ bụghị nanị) gbagara n'Ebe Ọdịda Anyanwụ, na-eji akwụkwọ ha, akara ngosi na (ihe ka mkpa) ihe ọmụma na ahụmịhe ha, rụpụtara nnukwu ọrụ. N'ikpeazụ, mmetụta nke Byzantium na nkà nke Renaissance bụ ihe ịrụ ụka adịghị ya. Ka chọọchị Rom na-ajụ iconography, ma ọ na-eto n'ọhịa ọzọ. Ihe ngosi nke Nne nke Chineke na "Sistine Madonna" a ma ama site na Michelangelo maka ọdịiche dị iche iche - ma na usoro na njuju - bụ ihe oyiyi nke otu nwanyị nwere otu nwa ahụ.

Nkwenye nke ọnọdụ dị mma

Mweghachi mere ka ọ bụrụ ihe kpatara ọtụtụ ihe na ihe kpatara ya, otu n'ime ha bụ na Renaissance bụ ụdị omume nke Chọọchị Katọlik, bụ onye mmetụta ya n'oge ahụ dị ụba, akụnụba enweghị ọnụ ọgụgụ, ọchịchọ nke ike enweghịkwa ihe ọ bụla. Ọnọdụ a kpalitere mkpesa dị ike n'etiti ọha mmadụ: ọ dịkarịrị ka ndị mmadụ na-achọ nkwenkwe siri ike na nchịkwa nke a na-emepụta n'akụkụ niile nke ndụ. Mmadu aghaghŽ iche na onwe ya dŽ elu (na onye iro), nke nwere ike ŽdakwasŽ ya n'oge] b la, wee taa ya ahụhụ n'ihi mmehie niile ya. Ihe ndi choro nke nzuko di nsọ choro ihe okike nke madu.

Ihe nke abuo, n'ezie, bu mmepe ngwa ngwa nke steeti. Ike nke ndi mmadu, inweta ndi isi ndi ozo na ndi ozo nke ichota ndi ozo, adighi adi ocha na ochicho nke iguzo n'osisi nke ike ime mmuo. Ihe atụ nke agha kpụ ọkụ n'ọnụ n'etiti ụka na ndị eze dị ike abụghị ihe a na-ahụtụbeghị n'akụkọ ihe mere eme. Otu n'ime ha bụ Renaissance, n'ihi ọnwụ ya.

Ihe nke atọ nwere ike ịbụ eziokwu na Renaissance bụ oge ndụ omenala ji ọṅụ hapụ ụlọ ncheta ebe obibi, ebe a kpọchibidoro ya ruo ọtụtụ afọ, ma tinye uche na ọganihu ngwa ngwa na obodo bara ọgaranya. Nkwenye siri ike, nke a gwara ndị na-ese ihe ka ha dee naanị n'ụzọ dị otú a na n'ụzọ ọ bụla ọzọ, mgbochi na okwu ahụ, na ihe ndị ọzọ, nwere ike ime ka ndị mmadụ nwee ezi mmasị. Ha chọsiri ike inweta nnwere onwe, ha natara ya.

Ọnọdụ nke anọ, dị mkpa maka ọmụmụ nke Renaissance, bụ ego, n'agbanyeghị otú ịtụgharị uche ọ pụrụ isi dị mma. Ọ bụghị ihe ndabara na ọ bụ ndị kasị baa ọgaranya nke Ịtali n'oge ahụ bụ ndị na-ahụ maka ọhụụ a dị mma. A dịghị amụghachi azụ na ịda ogbenye. Echiche nke onye na-ese ihe ga-agụ agụụ bụ ihe a na-apụghị ịgbagha agbagha. Oge Renaissance dum bụ ihe akaebe. Onye Okike ga-eri - nke pụtara na ọ chọrọ iwu, na ikike na ohere iji tinye talent ya n'ọrụ.

Ogologo Ngọzi

A chọtara nke a na Florence, ma ọ dịghị ihe ọzọ, ọ na-ekele onye na-achị obodo ahụ - Lorenzo the Magnificent. Ụlọikpe nke obodo ahụ dị mma. Ndị na-ese ihe osise, ndị na-ese ihe na ndị na-ese ihe na Lorenzo bụ ndị na-atụkwasị obi. E wuru ọtụtụ ụlọ eze, ụlọ arụsị, ụlọ nsọ na ụlọ ọrụ ndị ọzọ n'obodo. Ndị na-ewe iwe natara ọtụtụ iwu.

Dịka iwu, ọ bụ ihe na-emekarị kewaa oge atọ nke Renaissance, ma ụfọdụ ndị nchọpụta na-agụnye ihe ọzọ - nke a na-akpọ Protorenaissance, nke jikọrọ ya na Oge Ochie, ma na-enweta ihe ọhụrụ, nke jupụtara na ya. Otu n'ime ihe ndị a ma ama n'oge ahụ bụ iwu nke Katọlik Florence (narị afọ nke iri na atọ) - nnukwu ụlọ nwere ezigbo mma ime.

Mmalite imeghari oge

Mgbe "nkwadebe nke mbido", mmalite nke Renaissance malitere na ogbo: ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme kpọrọ afọ nke mmalite na njedebe nke oge a kpamkpam n'otu - site na 1420 ruo 1500. Afọ iri asatọ dị mkpa iji kpochapụ ụka ndị nwere ike na-achịkwa ma gbanwee ihe nketa nke ndị nna ochie dị ebube. N'ime oge a, nṅomi nke ụdị oge ochie na-aghọ nnukwu. Foto nke anụ ahụ na-adịghị ahụ n'anya na-egosipụta echiche ịhụnanya nke obere akwara na anụ ahụ dị iche iche mara ejiji ọhụrụ, nke a na-amaghị na ndị Katọlik nke Europe. Renaissance wee ghọọ ezigbo ụda nke ịma mma ụwa, bụ nke a na-akpọ mgbe ụfọdụ n'ekwughị okwu dị otú ahụ nke ga-emenye ndị na-ekiri egwu egwu otu narị afọ na iri ise gara aga.

A pụghị ikwu na usoro ndị a achọpụtawo nghọta n'etiti ndị ọgbọ nile: e nwere ndị mgba mgba ọkụ na Renaissance, bụ ndị, na ekele maka ọrụ ha, rutere ihe mgbagwoju anya nke ebube ebighi ebi. Ihe na-egbukepụ egbukepụ bụ isi nke obibi ndị mọnk Florentine Dominican - Savonarola. Ọ bụ onye nkatọ na-enweghị ngwụcha nke "omume rụrụ arụ" nke ụmụ mmadụ ma ghara ịla azụ n'ịkụ ọkụ, ya mere ewe iwe. N'ime ọnwụ ndị a na-enweghị atụ, ọtụtụ ndị na-ahụ maka oge ahụ, gụnyere Sandro Boticelli. Aka-ya abua nwe dị otú ahụ a ma ama osise nke Renaissance, dị ka ndị "Ọmụmụ nke Venus", "Spring", "Christ kpuwe ya okpu ogwu." Aghaghị m ịsị na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na ihe osise niile nke onye dere akwụkwọ ahụ na-etinye aka n'ihe gbasara Akwụkwọ Nsọ, ọ na-esiri onye dị n'oge a ike ịghọta ihe nwere ike iwe nnukwu Dominican n'ime ha.

Otú ọ dị, usoro ahụ malitere, ọ bụghịkwa mmadụ nwere ike ịkwụsị ya. Savonarola nwụrụ na 1498, Renaissance nọgidekwara na-agagharị obodo ahụ, na-emeri obodo ọhụrụ - Rom, Venice, Milan, Naples.

Otu n'ime ndị nnọchianya a ma ama na ndị a ma ama nke Early Renaissance bụ Donatello na-ese ihe, ndị na-ese foto Giotto na Masaccio. Na oge a, iwu nke eserese bụ ndị e ji mee ihe na iwu nke ọdịdị, nke a chọpụtara na narị afọ nke 15. Nke a kwere ka e mesịrị mepụta ihe dị egwu, ihe osise atọ nke Renaissance - ndị na-ese ihe dị otú ahụ adịbeghị.

N'ihe owuwu, ọ bụ Filippo Brunelleschi na-achọpụta ọganihu ọzọ, na-ekepụta okirikiri nke Katidral nke Santa Maria del Fiore.

Ọganihu Dị Elu

Ọnụ ọgụgụ kasị elu nke mmepe nke oge ahụ bụ oge nke atọ nke Renaissance - High Renaissance. Ọ dịgidere nanị afọ 27 (1500-1527) ma jikọta ya na ọrụ nke ndị nna ukwu ukwu, onye ọ bụla n'ime anyị maara aha ya: Leonardo da Vinci, Michelangelo na Raphael.

N'oge a, isi obodo nke Europe si Florence gaa Rome. New Pope Julius II (abanye n'ocheeze na 1503) bụ nwoke pụrụ iche, onye na-adọrọ mmasị na nkà na onye nwere nnukwu uche. Ọ bụrụ na ọ bụghị maka ihu ọma nke onye ime mmụọ a, ndị mmadụ agaghị ahụ ọtụtụ ọrụ nkà ndị a na-ahụ anya dị ka pearl nke ihe nketa ọdịnala ụwa.

Nna ukwu kachasị mma, akara akara nke onye ọgụgụ isi, na-enweta ọtụtụ iwu. A na-esi na-ewu obodo ahụ. Ndị ọkọlọtọ, ndị na-ese ihe na ndị na-ese akwụkwọ na-arụ ọrụ n'otu ubu (na mgbe ụfọdụ, "na-ejikọta posts"), na-ekepụta ọrụ ha na-adịghị anwụ anwụ. N'oge a, a na-ewu ụlọ nsọ nke St. Peter's Basilica - ụlọ nsọ kachasị ama na nnukwu ụlọ okpukpe Katọlik ma malite.

Ihe osise nke Sistine Chapel, bụ nke Michelangelo ji aka aka ya mee ihe, na-enye echiche dum, izu okè na ịma mma nke ndị ntanetị nke Renaissance nyere anyị, bụ ndị họọrọ mmadụ (ya bụ, isi akwụkwọ ozi) n'etiti Eluigwe na ala: ihe okike yiri chi nke ihe ndị nwere ike ime enweghị njedebe.

Ihe niile na-abịa na njedebe

Na 1523 na Pope ghọrọ Clement VII, ozugbo ẹkesịn idem ke a agha ndị Emperor Carlos V, eke a na-akpọ Coniacian otu, nke gụnyere Italian obodo nke Florence, Milan, Venice na France. Ndị Pontiff achọghị ịkọrọ ike na Habsburgs, obodo ebighi ebi ga-akwụ ụgwọ ya. N'afọ 1527, ndị agha Charles V, bụ ndị na-akwụghị ụgwọ ruo ogologo oge (eze ukwu ahụ ejirila ọrụ agha mee ihe), batara ya na mbụ, ma mebie ya na Rom ma bukọta ụlọ elu na ụlọ nsọ ya. Obodo ukwu ahụ dị oke ala, Ngocha Elu ahụ wee kwụsị.

Akwụkwọ bụ British Encyclopedia na-ekwu na dị ka oge zuru ezu nke akụkọ ihe mere eme nke Renaissance, narị afọ (1420-1527) chịrị n'Asalia a gọziri agọzi, kwụsịrị. Ndị na-ekwenyeghị na ndị dere akwụkwọ edemede a ma ama na ụwa kpọrọ oge nke malitere mgbe afọ 1530 gasịrị, ngwụcha ngwụcha nke oge na-adịghị ka ọ ga-abata na nkwekọrịta mgbe ọ kwụsịrị. E nwere arụmụka maka afọ 1590, na 1620, na ọbụna 1630-ies, mana ọ ga-abụ na ihe ahụ na-emepụta ihe ahụ nwere ike ịbụ ihe ịrịba ama nke oge dum.

Oge Ọdịnihu

N'oge a, ọdịiche dị iche iche dị iche iche dị iche iche dịgasị iche iche, enwere iyi ndị a na-atụle dị ka ihe ngosi nke nsogbu na nkwụsị na nkà (dịka ọmụmaatụ, Florentine Mannerism). A na-eji ya eme ihe ngosi, nkọwa zuru oke, itinye uche na "echiche nke onye na-ese ihe", nke nwere ike ịnweta nanị ndị ọkachamara dị nkpa. Ihe osise, ihe osise na ihe osise nke Renaissance, bụ ndị na-achọ mgbe nile na ha nwere nkwekọrịta, na-enye aka n'omume ndị na-ekwekọghị n'okike, na-agbachi agbagọ na agba agba, nke e ji mara ihe ọhụrụ na ụwa nka.

Otú ọ dị, mgbe ị na-ekwu banyere ọnwụ ikpeazụ nke Renaissance n'oge. N'obodo ụfọdụ dị n'Ịtali nọgidere na-ebi ndụ nke ndị na-eme ihe nkiri nke Renaissance, bụ ndị nọgidere na-eme ezi omenala. Ya mere, nnukwu Titian, onye a pụrụ iwere dị ka onye nnọchiteanya kachasị mma nke Renaissance, rụrụ ọrụ na Venice rue 1576.

Ka ọ dịgodị, Italy na Europe nwere oge siri ike. N'ịgbaso nnwere onwe ndị a na-enweghị atụ n'oge Emepechabeghị Anya, nke na-eburu ha Renaissance, mmeghachi omume siri ike bịara. Okwukwe nke ndi ozo di iche iche weghagharia weghaara aka ya. Ọkụ na-ere ọkụ n'ámá - ọkụ na ndị jụrụ okwukwe, na ọrụ ha.

Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ akwụkwọ nile nke Pope Paul nke anọ nyere Akwụkwọ Index nke Akwụkwọ Ndị Prohibit (Akwụkwọ Ndị Prohibited Books) kagburu (tupu e bipụtara ndepụta ndị kwekọrọ na Netherlands, Paris na Venice). Usoro nke ndị na-achọ nchọpụta dị njọ, n'ihi na ọ bụ na Renaissance nke akwụkwọ obibi akwụkwọ pụtara - na njedebe nke narị afọ nke 15 Gutenberg jisiri ike kee Bible mbụ e biri ebi. Mkpuchi ikpe nke ndị Renaissance ndị mmadụ gbasaa, n'ezie, ọ bụghị ọtụtụ nde, ma ndị nna dị nsọ nwere ihe ha ga-eme.

Ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme na-ekwu na mmegide okpukpe na Itali bụ onye na-enweghị obi ebere na Europe - nkwụghachi ụgwọ maka afọ nke nnwere onwe na ịma mma.

Northern Renaissance bụ otu n'ime ihe atụ nke Renaissance

Ọtụtụ mgbe, mgbe ha na-ekwu okwu banyere Renaissance, ha pụtara n'ụzọ zuru ezu na Renaissance Ịtali - a mụrụ ihe a ma rute elu ya ebe a. Taa, n'Ịtali, a na-ewere obodo niile dịka ihe ngosi nke ihe owuwu, eserese na ihe osise nke oge ahụ.

Otú ọ dị, n'ezie, ọ bụ naanị ndị Apennines anaghị ejedebe oge Renaissance. Ihe a na-akpọ Northern Renaissance malitere na Europe na etiti narị afọ nke iri na ise wee nye ụwa ọtụtụ ọrụ ọma. Otu njirimara nke njirimara a bụ mmetụta dị ukwuu nke nkà Gothic oge ochie. N'ebe a, a naghị ele ihe nketa oge ochie anya dịka na Itali, ihe kachasị mma nke mmepụta ahụ gosipụtara enweghị mmasị. Ndị okike oge nke Northern Renaissance gụnyere Durer, Van Eyck, Cranach. N'akwụkwọ, e ji ọrụ Shakespeare na Cervantes mee ihe ngosi a.

A pụghị ikwubiga ókè na mmetụta nke Renaissance na ọdịbendị: ọ bụ nnukwu. N'ịchọgharị ma na-eme ka ọdịbendị oge ochie baa ọgaranya, Renaissance kere ya - ma nye ụmụ mmadụ ọnụ ọgụgụ dị ukwuu nke ọrụ nkà na-adịghị anwụ anwụ, bụ nke, n'ezie, meziwanyela ụwa anyị bi na ya.