"Axial Age" Karla Yaspersa

Na nkà ihe ọmụma nke akụkọ ihe mere eme, echiche nke "axial afọ" pụtara ekele edemede Karl Jaspers. Ịtụle ihe ndị na-enwe ọganihu nke ọha mmadụ, na-eche n'elu anya na ọnwụ nke Mmepeanya Oge Ochie mara historiosophy gbalịrị iji chọpụta nke anana mmepeanya ọgbara ọhụrụ na echiche uche nke ndị mmadụ. N'ihi ya, ọ bịara na-echiche na e nwere a oge (nke e kere dị ka afọ isii), nke nwere ike na-akpọ axis nke ụwa akụkọ ihe mere eme.

Jaspers kweere na a na-adọ na-amalite n'ihe-asatọ na narị afọ nke abụọ BC. Gịnị mere na narị afọ ndị mbụ nke oge anyị na-eje ozi dị ka a amalite, n'ihi na usoro onwe ya bụ ọgụgụ oge nabatara n'ime Western ụwa, dabeere na ụbọchị nke Ọmụmụ nke Christ? Jaspers azọrọ na Axial Age - bụ a eluigwe na ala, Atiya, nke ike-kegide okpukpe ọ bụla, ọbụna ụwa. Otu isiokwu nke okwukwe kwesịghị ịbụ kpagburuibe criterion maka ahụrụ anya ịghọta nke akụkọ ihe mere eme nke mmadụ. A kere eke nke na-adị na "ọgwụgwụ ugboro", dị ka a kọwara na Book of Genesis na Apocalypse, ọbụna a Christian kwere ekwe ekewapụ n'ime pụtara ego akụkọ ihe mere eme nke mmadụ.

Tupu axial abiala, ụmụ mmadụ mara abụọ isi ịkpụ ya mere eme. The mbụ - bụ ntoputa nke ikpoputa okwu, na-eme ngwaọrụ, ikike iji ọkụ. The abụọ ịkpụ - na ọ bụ V- III narị afọ iri BC, mgbe a mma ihu igwe na na akwa nke oké osimiri e nwere oge ochie mepee emepe Egypt, Babylon, Asiria, China, India. N'oge a, e na-e dere, na steeti kere akụkọ ifo okpukpe traktị, e nwere ahia, na, mmọdo, a nkukota na interpenetration nke omenala. The oge ochie alaeze nke ogbo maka akụkọ ihe mere eme nke ụwa axis.

Na afọ 700 nke BC-esetịpụrụ onwe ya "Axial Age." Ọ bụ pụtara ìhè karịsịa IV narị afọ BC. Nke a na ngalaba nke Jaspers akpọ "mmụọ ụkpụrụ bụ isi nke ndi mmadu." Fọrọ nke nta n'otu oge na China na-ebi ndụ na-arụ ọrụ, Lao Tzu, Confucius na ndị ọzọ na oké ụbụrụ na-aghọ onye ike ntọala okpukpe Kọnfushọs, Tao, Legalism na moizma. Na India na-ekwu ya Benares ozizi Buddha, dere na Upanishads. Zarathustra-akụzi banyere ndị na-alụ n'etiti ezi ihe na ihe ọjọ Iran. Na Palestine, a oge ya akara biakwa obibia nke Aịzaya onye amụma, na Ịlaịja Ierimii. Na Greece, e nwere ihe nile na nkà ihe ọmụma na-ewu ewu - ịhụ ihe onwunwe n'anya na-ede na a ukwuu na nkà mmụta sayensị sophistry. Mgbe ahụ biri Socrates, Aristotle na Plato, Heraclitus na Parmenides.

Nke a axial oge, dị ka Jaspers, - ihe ndị kasị mkpa na akụkọ ihe mere eme nke mmadụ. Dị nnọọ mgbe ahụ, e nwere a nkọ n'aka, nke kere mmadụ n'oge a, àgwà ya, masịrị onye na aririo. The spaced iche n'ọnụ on dị iche iche nsọtụ Eurasia, ma fọrọ nke nta n'otu oge ahụ, ndị mmadụ na-aghọta uru nke onye na ihe onye ahụ nwere enweghị enyemaka na ihu nke a soulless gburugburu ebe obibi. Ọchịchọ maka transcendental, eziokwu na "ụwa", na-enwe mmetụta na echiche nke ndị mmadụ karịa ka mepụtara nke n'ọgụ ma na mmiri na nkume igwe nri.

Axial Age kere ntọala nile dị na ụwa okpukpe. «Time of Ebere» na Christianity wee ebe narị afọ abụọ gasịrị, ma mmụọ nke ndị mmadụ dị njikere ịnabata ozizi nke Ozizi Elu. Buddha biri na narị afọ nke anọ BC, ma mbara mgbasa nke okpukpe Buddha dị ka o mere a ole na ole narị afọ mgbe e mesịrị. Dị ka Jaspers ndị a, a oge ugbu a na-emepe emepe na finalizing echiche nke ntọala na-tọrọ na nnọọ oké mkpa oge. Logic, ụzọ nke cognition nke ụwa, nkà ihe ọmụma na àgwà nke onye bụ ihe ijuanya na-akụ na oge anyị.